2-3- هلو و گيلاس
شارکي و همکاران (1998) در ارتباط با استفاده از انبارهاي با درصد رطوبت بالا براي نگه داري گيلاس و هلو مطالعه نموده اند. نتايج نشان مي دهد جلوگيري از افت وزن ميوه با نگه داري در انبار با رطوبت بالا توانسته ضمن کاهش افت وزن به تازگي و بازار پسندي محصول کمک نمايد. ضايعات ناشي از چروکيدگي سطحي، خشکي پوست و از دست دادن خواص ارگانولپتيکي گيلاس و هلو تا حد 25% با اين روش کاهش نشان مي دهد (شارکي و همکاران، 1998).
آتنا و همکاران (2000) ضمن مطالعاتي در خصوص تيمار با آب گرم و بسته بندي در اتمسفر تغيير يافته ميوه هلو مطالعه نمودند. نتايج نگه داري محصول پس از تيمار با آب داغ 46 درجه و بسته بندي در پاکت هاي پلي اتيلن حاکي از کاهش ضايعات و افزايش ماندگاري تا حد 2 برابر را داشته است (آتنا و همکاران، 2000).
فرباوي و همکاران (1388) در آزمايشي به بررسي طراحي جعبه بسته بندي مناسب پرداختند که نتايج حاصله از آزمايشات نشان مي دهد که ميوه هلو نيروي استاتيکي در حدود 15 نيوتن را بدون آسيب ديدگي تحمل مي کند. اين وزن مربوط به ستوني از ميوه به ارتفاع 70 سانتي متر مي شود. ارتفاع جعبه هر چه قدر بيشتر باشد حجم لايه هاي بالايي بيشتر مي شود، بنابراين ميتوان با کاهش عمق جعبه ميوه تا يک حد معين نسبت به ميوههاي آسيب ديده را به طور قابل ملاحظهاي کاهش داد. نيروهاي داخلي ايجاد شده، بين محصولات در دوره نگهداري و ذخيره مي تواند باعث له شدن محصول در نقطه تماس با هم شود (فرباوي و همکاران، 1388).
شيخ الاسلامي (1383) در پژوهشي نشان داد که بهترين شرايط بسته بندي براي ميوه گيلاس استفاده از ظروف 500 گرمي مکعبي يا مکعب مستطيلي است که ميوه ها به صورت دو لايه چيده شده اند و ضخامت پوشش پلي اتيلني 70 ميکرومتر باشد و 100 عدد سوراخ در واحد سطح داشته باشد که در اين صورت مي توان آن را به مدت 3-2 هفته نگه داري نمود (شيخ الاسلامي، 1383).
با توجه به اين که گيلاس يکي از محصولات عمده باغباني بوده و نظر به اين که مدت زمان کمتري در دسترس و قابل نگه داري است، بنابر اين براي استفاده بيشتر از آن لازم است به فرآورده هاي تبديلي از جمله کمپوت گيلاس و ساير فرآورده هاي آن تبديل شود. به منظور توليد فرآورده کمپوت با کيفيت بالا لازم است ارقام مناسب شناسايي و معرفي گردند. در اين رابطه معدني و همکاران (1379) طي مطالعاتي از بين ده رقم تجارتي گيلاس، ارقام سياه مشهد، زرد و سفيد اروميه را از نظر داشتن خواص کيفي و کمپوتي برتر به منظور توليد کمپوت معرفي کردند (معدني و همکاران، 1379).
منساتي و همکارانش (1999)آزمايشاتي درمورد هلو انجام داده اند. بررسي هاي آنان مشخص کرد که يکي از فاکتورهاي مهم در صدمه پذيري اين ميوه در برابر ضربه، نسبت اندازه دانه به گوشت آن مي باشد. وقتي هسته ميوه به عامل ضربه نزديک تر باشد (نسبت اندازه دانه به گوشت بيشتر باشد)، صدمات داخلي بيشتري حادث مي گردند. اما ميوه اي که داراي نسبت گوشت به دانه بيشتري باشد، هنگام وارد آمده ضربه انعطاف بيشتري از خود نشان مي دهد و صدمه کمتري مي بيند (منساتي و همکاران، 1999).
ليدستر و تونگ (1980) تحقيقاتي درمورد گيلاس انجام داده و مشخص گرديد که مقاومت به سوراخ شدن سطح آن با افزايش رسيدگي، افزايش مي يابد که دليل آن افزايش کلسيم پوست بوده و اين ماده به استحکام ديواره سلولي کمک ميکند (ليدستر و تونگ، 1980).

2-4- ساير محصولات
مفرت (2005) در يک بررسي جامع ضايعات ميوه جات را در حين حمل و نقل مورد بررسي قرار داده و مشابه آنچه در متن توضيحات طرح آمده است خرابي جاده ها و عدم رعايت روش هاي مناسب چيدن محصول در حين حمل و نقل، عدم تهويه مناسب مهم ترين عوامل ضايعات در حين انتقال از مزرعه به بازار بوده است (مفرت، 2005).
شادان و همكاران(1382) به بررسي ابعاد اقتصادي ضايعات محصولات كشاورزي در ايران پرداخته اند كه در اين مقاله مقدار و زيان اقتصادي ضايعات محصولاتي مانند گندم، لوبيا، گوجه فرنگي، پسته، سيب، انار، مرغ گوشتي و شيلات تحليل شده است. در نهايت به دو مشكل عمده در بخش كشاورزي كه حائز اهميت بوده و در مسائل و مشكلات قبل و پس از برداشت تاثير بسزايي دارد حاصل گرديد كه شامل مشكلات هزينه هاي سنگين مبادله وعدم فقدان امكانات بازاريابي مي باشد، كه در اين خصوص لازم است دولت تدابير و تمهيداتي به كار گيرد (شادان و همكاران، 1382).
نواب اكبر و همكاران (1389) به مطالعه اي بر روي عوامل موثر بر ايجاد صنايع تبديلي مورد نياز ميدان ميوه تره و بار مركزي شيراز با هدف كاهش ضايعات پرداختند. جمعيت مورد مطالعه 156 نفر از غرفه داران ميدان مركزي انتخاب گرديدند و با استفاده از پرسشنامه ها و مصاحبه ها اطلاعات جمع آوري و از آمار توصيفي و استنباطي جهت سنجش متغيرها استفاده گرديد و در نهايت توسط نرم افزار spss محاسبات آماري صورت پذيرفت كه نتايج نشان داد صنعت بسته بندي در كاهش 3/91 ضايعات موثر است (نواب اكبر و همكاران، 1389).
خضري و همكاران(1386) به بررسي لزوم اجراي طرح هاي كمينه سازي ضايعات در صنايع غذايي پرداختند. در اين تحقيق به بررسي ميزان ضايعات در يك واحد توليدي(شركت كاله آمل) پرداخته شده است و سپس به بررسي فرايند توليد پرداخته و ميزان ضايعات گزارشگرديده است و در نهايت راهكارهاي مناسب در جهت كاهش ضايعات ارائه گرديده است. كه در اجراي اين راهكارها مبلغي بالغ بر 176 ميليون ريال در سال صرفه جويي مالي براي كارخانه كاله در پي خواهد داشت (خضري و همكاران، 1386).
گاستاواسون و همكاران(2011) به مطالعاتي گردآوري شده پرداخته و اهميت اطلاعات و گزارشات در رابطه با ضايعات غذايي را آناليز كرده اند. سطح توليد ضايعات و حجم آن در هر مرحله از زنجيره ي غذا مورد محاسبه قرار گرفته است و علت راه هاي احتمالي جلوگيري از آن گزارش گرديده است. مطالعات نشان از شكاف اطلاعاتي وسيعي را آشكار نموده است و زماني كه اطلاعات قابل استفاده اند معمولا با ترديد هاي بسياري همراهند و راه حل هاي كار آمدي براي كم كردن مقدار كلي اتلاف در غذا مانند ارتقاي تكنيك هاي برداشت محصول، آموزش كشاورزان، مهارت انباركردن و فرهنگ سازي در جهت مصرف داده شده است (گاستاواسون و همكاران، 2011).
نواب علي و همكاران (2003) به بررسي ميزان ضايعات در كشور هند پرداخته اند كه با توجه به جمعيت يك ميلياردي هندوستان كه 17 درصد كل جمعيت جهان مي باشد نيازمند تنوع و مكانيزاسيون بخش كشاورزي را مي طلبد در اين مقاله به ارائه راهكارهاي مناسبي از قبيل نظارت مستمر، توسعه و ارتقا در سيستم هاي انبار داري، فعال كردن توليد كنندگان، تقويت بازاريابي، مطالعات فيزيولوژيكي پس از برداشت محصولات كشاورزي، توسعه اقدامات ايمني مواد غذايي(HACCP) و توسعه ماشين آلات در جهت بهبود بخش كشاورزي و صنايع تبديلي كه در نهايت منجر به افزايش توليد، افزايش اشتغال و به حداقل رساندن ضايعات مي شود پرداخته شده است (نواب علي و همكاران، 2003).
ابرئين (1970) به بررسي صدمات ناشي از حمل و نقل بر روي ميوه‌ها پرداخت. آسيب‌هاي ميوه در طي حمل و نقل تحت عنوان roller bruising، به عنوان فاكتور مهمي كه كيفيت ميوه را تحت تأثير قرار مي‌دهد، بررسي شد. بر اساس تحقيقات وي دليل صدمات در حين حمل ونقل ميوه ها، نيروهاي مكرر ويبرشين است كه به دليل جنبش يا حركت ميوه در جعبه رخ مي دهد (ابرئين، 1970).

فصل سوم
مواد و روش ها

در اين تحقيق با هدف ارزيابي و شناسايي عوامل موثر در ايجاد ضايعات محصولات عمده باغي استان البرز و نقش کمي و کيفي هر يک از اين عوامل در مراحل مختلف توليد، برداشت، فناوري هاي پس از برداشت، فراوري تا مصرف نهايي، از گروهي افراد در دو سطح مختلف سواد (بالاتر از ليسانس/ زيرليسانس) و با توجه به نقش آنان در زنجيره توليد از منظر (توليد کننده بودن يا توزيع کننده، شاغل در بخش فراوري و يا به عنوان يک مصرف کننده صرف)، درخصوص مفاهيم اوليه و نيز عوامل متعدد و موثر در ايجاد ضايعات در مراحل مختلف زنجيره توليد تا مصرف محصولات کشاورزي، از طريق پرسشنامه اي که به همين دليل تنظيم شده است، سئوالاتي پرسيده شد.
بدون شک بررسي و تحليل پاسخ هاي بدست آمده از اين پرسشنامه مي تواند ما را تا حدي در خصوص نظر و ديدگاه افراد مختلف جامعه در رابطه با اثر هر يک از مراحل مختلف زنجيره توليد بر ضايعات کمي و کيفي راهنمايي نمايد.
در پايان اين مرحله از تحقيق داده هاي بدست آمده از پرسشنامه مذکور به همراه اطلاعات جمع آوري شده ميداني از مراکز و مراجع مختلف (نظير سازمان کشاورزي استان، سازمان ميادين ميوه و تره بار، برخي از حجره داران معتبر ميدان ميوه و تره بار شهرستان کرج، برخي از سردخانه ها و واحد هاي صنعتي فراوري) ديدگاه ما را نسبت به عوامل موثر در ايجاد ضايعات و نيز نقش هر يک از مراحل زنجيره توليد تا مصرف، به واقعيت نزديک تر خواهد نمود.

3-1- پرسشنامه
در جهت برآورد ميزان اطلاعات توليد کنندگان و مصرف کنندگان، و تعيين نقش هر يک از مراحل توليد تا مصرف درميزان ضايعات کمي و کيفي، پرسشنامه اي تنظيم گرديده و از 30 نفر (با خصوصياتي که در جدول شماره 3-1 درج شده است) اطلاعات جمع آوري گرديد.

(جدول 3-1)- مشخصات پرسش شوندگان
پرسش شونده ها
سطح دانش
مصرف کننده
شاغلين فرآوري
توليد کننده
توزيع کننده
بالاتر از ليسانس

پائين تر از ليسانس
در جهت محقق کردن اين امر پرسشنامه توسط افراد حاضر در، گلخانه هاي توليد محصولات باغي در شهرستان هشتگرد با توجه به اين که از فناوري هاي نوين در جهت توليد محصولات استفاده مي نمايند، ميدان ميوه و تره بار کرج و افراد حاضر در اين مکان با توجه به اهميت عرضه و همچنين موقعيت خاص استان البرز در تامين نيازها استان هاي همجوار، باغداران با توجه به نقش قبل از برداشت در ايجاد ضايعات، ادارات جهاد کشاورزي در زمينه تعيين خط مش و سياستگذاريها، کارخانجات صنايع غذايي در زمينه توليدات محصولات فرآوري شده کشاورزي، انبار ها و سردخانه به علت جايگاه موثر نگهداري در جلوگيري از ايجاد ضايعات، موسسات تحقيقات کشاورزي به عنوان متولي اجراي مباحث علمي و تحقيقات و راهکارهاي لازم در زمينه علل ضايعات و همچنين دانشجويان کشاورزي تکميل گرديد.
شکل شماره ب-1در پيوست، پرسشنامه مذکور را نشان ميدهد. در رابطه با تدوين پرسشنامه پنج سئوال اساسي قيد گرديده است:
در سئوال اول تعاريفي آورده شده تا مشخص گردد از نظر پاسخگو کدام تعريف جامع تر بوده و به تعريف ضايعات نزديک تر است و در مجموع برآوردي در جهت شناخت ضايعات از اين افراد صورت پذيرد و در واقع مشخص گردد تعريف جمعيت آماري مورد ارزيابي از ضايعات چگونه است.
در سئوال دوم عوامل قبل از برداشت موثر درايجاد ضايعات مورد پرسش قرارگرفته اند.
در سئوال سوم عوامل موثر درايجاد ضايعات درمرحله برداشت و در سئوال چهارم عوامل تاثيرگذار در مرحله پس از برداشت مورد ارزيابي قرارگرفته است.
در سئوال پاياني اثر برخي از عوامل فرهنگي، سياسي و اجتماعي موثر در ايجاد ضايعات مورد بررسي قرار مي گيرند. در ضمن براي هر

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید