–92

وزارت علوم تحقیقات و فن آوری
دانشگاه پیام نور
مرکزملایر
پایان نامه:
جهت اخذ درجه کارشناسی رشته روانشناسی عمومی
عنوان:
بررسی روابط باورهای غیرمنطقی بر رضایت زناشویی دانشجویان متاهل
دانشگاه پیام نور واحد ملایر در سال تحصیلی 94-1393
استاد راهنما:
جناب آقای دکتر محمد عسگری
دانشجو:
حسین پاک نهاد
تابستان 94
تقدیرو سپاس
پاکترین ستایش بی پایان، آفریدگار جهان را هنراست که با طرح الفت میانافرادبشر، نهایت خشنودی خودرا در گردهمایی آنان رهنمون گردیده است ازآنجایی که هیچ کاری بدون راهنمایی وهم فکری دیگران انجام نمی گردد، بنابراین وظیفه ی خود می دانم که از استاد عزیزودلسوزم ؛
جناب آقای دکتر محمد عسگری که با راهنمایی های مدبرانه خویش مرا بهره مند ساختند، کمال سپاسگذاری و قدر دانی را داشته باشم.
بسمه تعالی
این پایان نامه تحت عنوان «بررسی رابطه باورهای غیرمنطقی بر رضایت زناشویی دانشجویان متاهل دانشگاه پیام نور واحد ملایر درسال تحصیلی 94-1393» در مورخه / / توسط استاد راهنمای مربوطه جناب آقای دکتر محمد عسگری بررسی گردید و با نمره ……………….. و یا درجه
عالی خوب متوسط مورد تایید قرار گرفت.
امضای استاد راهنما
دکتر محمد عسگری
پژوهشگر
حسین پاک نهاد
تابستان 1394
فهرست مطالب
عنوان شماره صفحه
TOC \o “1-3” \h \z \u فصل اول PAGEREF _Toc424637498 \h 1مقدمه PAGEREF _Toc424637499 \h 2بیان مسأله PAGEREF _Toc424637500 \h 3ضرورت و اهمیت تحقیق PAGEREF _Toc424637501 \h 5اهداف تحقیق PAGEREF _Toc424637502 \h 7فرضیه های تحقیق PAGEREF _Toc424637503 \h 8تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیرها PAGEREF _Toc424637504 \h 8فصل دوم PAGEREF _Toc424637505 \h 1مقدمه PAGEREF _Toc424637506 \h 2بخش اول : ادبیات تحقیق PAGEREF _Toc424637507 \h 3مبحث اول : باورهای غیرمنطقی PAGEREF _Toc424637508 \h 3مفهوم باورهای غیرمنطقی PAGEREF _Toc424637509 \h 4مفاهیم بنیادی نظریه الیس PAGEREF _Toc424637510 \h 8ریشه مشکلات هیجانی و فرآیند درمان PAGEREF _Toc424637511 \h 10صورت کلی باورهای غیرمنطقی PAGEREF _Toc424637512 \h 11شیوه ارزیابی تفکر غیرمنطقی PAGEREF _Toc424637513 \h 18رویکرد درمانی منطقی، هیجانی الیس (RET) PAGEREF _Toc424637514 \h 20اساس نظریه الیس PAGEREF _Toc424637515 \h 22انواع باورهای غیرمنطقی PAGEREF _Toc424637516 \h 23مبحث دوم : رضایت زناشویی PAGEREF _Toc424637517 \h 29تعریف رضایت زناشویی PAGEREF _Toc424637518 \h 37عوامل موثر دررضایت زناشویی PAGEREF _Toc424637519 \h 39تأثیر رضایت زناشویی بر فرزندان PAGEREF _Toc424637520 \h 48سازگاری ازدواج PAGEREF _Toc424637521 \h 50حوزه های سازگاری در ازدواج PAGEREF _Toc424637522 \h 51مدیریت هیجان و تأثیر آن بر زندگی زناشویی PAGEREF _Toc424637523 \h 54ادراک هیجانی و روابط زوجین PAGEREF _Toc424637524 \h 55جنسیت و هیجان PAGEREF _Toc424637525 \h 56بخش دوم: پیشینه تحقیق PAGEREF _Toc424637526 \h 58فصل سوم PAGEREF _Toc424637527 \h 1مقدمه PAGEREF _Toc424637528 \h 2روش تحقیق PAGEREF _Toc424637529 \h 2جامعه آماری PAGEREF _Toc424637530 \h 2حجم نمونه PAGEREF _Toc424637531 \h 3روش نمونه گیری PAGEREF _Toc424637532 \h 3متغیرهای تحقیق PAGEREF _Toc424637533 \h 7روش آماری PAGEREF _Toc424637534 \h 7روش تجزیه و تحلیل اطلاعات PAGEREF _Toc424637535 \h 7فصل چهارم PAGEREF _Toc424637536 \h 11-4. مقدمه PAGEREF _Toc424637537 \h 22-4. مشخصات عمومی پاسخگویان: PAGEREF _Toc424637538 \h 24-2-1. جنسیت پاسخگویان PAGEREF _Toc424637539 \h 24-2-2. سن پاسخگویان PAGEREF _Toc424637540 \h 34-3. نتیجه سنجش متغیرهای تحقیق PAGEREF _Toc424637541 \h 41-4-3. نتیجه سنجش متغیر مستقل تحقیق: میزان باورهای غیر منطقی دانشجویان PAGEREF _Toc424637542 \h 42-4-3. نتیجه سنجش متغیر وابسته تحقیق: میزان رضایت زناشویی دانشجویان PAGEREF _Toc424637543 \h 54-4. تحلیل اطلاعات: نتیجه سنجش فرضیه ها: PAGEREF _Toc424637544 \h 62-4-4: آزمون فرضیه ی دوم پژوهش: PAGEREF _Toc424637545 \h 73-4-4: آزمون فرضیه ی سوم پژوهش: PAGEREF _Toc424637546 \h 84-4-4: آزمون فرضیه ی چهارم پژوهش: PAGEREF _Toc424637547 \h 95-4-4: آزمون فرضیه ی پنجم پژوهش: PAGEREF _Toc424637548 \h 10فصل پنجم PAGEREF _Toc424637549 \h 1مقدمه PAGEREF _Toc424637550 \h 2خلاصه ی نتایج تحقیق PAGEREF _Toc424637551 \h 3بحث در نتایج فرضیه های تحقیق PAGEREF _Toc424637552 \h 3پیشنهادات تحقیق PAGEREF _Toc424637553 \h 5محدودیت های پژوهش PAGEREF _Toc424637554 \h 5منابع و مآخذ PAGEREF _Toc424637555 \h 1منابع فارسی PAGEREF _Toc424637556 \h 2منبع اینترنتی http://WWW.magiran.com PAGEREF _Toc424637557 \h 4
فهرست جدول ها
عنوان صفحه
جدول 1-4 : توزیع فراوانی جنسیت پاسخگویان 79
جدول 2-4 : توصیف اطلاعات مربوط به سن پاسخگویان 79
جدول 3-4 : توزیع فراوانی میزان باورهای غیرمنطقی پاسخگویان 80
جدول 4-4 : توزیع فراوانی میزان رضایت زناشویی پاسخگویان 81
جدول 5-4 : سنجش میزان ارتباط بین باورهای غیرمنطقی و رضایت زناشویی دانشجویان 82
جدول 6-4 : سنجش میزان ارتباط بین باورهای غیرمنطقی و سن دانشجویان 83
جدول 7-4 : سنجش میزان ارتباط بین رضایت زناشویی و سن دانشجویان 84
جدول 8-4 : سنجش تفاوت میزان تفکرغیرمنطقی دانشجویان زن و مرد 86
جدول 9-4 : سنجش تفاوت میزان رضایت زناشویی زن و مرد 87
فهرست نمودار
عنوان صفحه
نمودار 1-4 : درصد فراوانی جنسیت پاسخگویان 79
نمودار 2-4 : درصد فراوانی سن پاسخگویان80
نمودار 3-4 : درصد فراوانی میزان باورهای غیرمنطقی پاسخگویان 81
نمودار 4-4 : درصد فراوانی میزان رضایت زناشویی پاسخگویان 82
چکیده ی تحقیق:
این پژوهش با عنوان «بررسی رابطه باورهای غیرمنطقی بر رضایت زناشویی دانشجویان متاهل رشته روانشناسی دانشگاه پیام نور واحد ملایر درسال تحصیلی 94-1393» با اهداف کلی فوق وبا 5 هدف جزئی انجام شده است. روش آن توصیفی از نوع زمینه ای می باشد. جامعه ی آماری تحقیق شامل دانشجویان متأهل رشته ی روانشناسی دانشگاه پیام نور واحد ملایر در سال تحصیلی 94-1393 می باشند که در مجموع 239 نفر هستند.از بین این افراد با استفاده از شیوه نمونه گیری تصادفی ساده تعداد100 نفر به عنوان نمونه های آماری انتخاب گردیدند. حجم نمونه ای این تحقیق با استفاده از جدول برآورد حجم نمونه ی کرجسی و مورگان مشخص شده است. ابزار گردآوری اطلاعات نیز پرسش نامه های استاندارد تفکر غیرمنطقی جونز با 40سوال دوگزینه ای است.کلیه اطلاعات و یافته های تحقیق توسط نرم افزار SPSS آنالیز وتجزیه وتحلیل شده است. آزمون های بکاربرده شده در این تحقیق، آزمون های همبستگی پیرسون و t-test گروه های مستقل می باشد.
نتیجه ی سنجش فرضیه ها به شرح زیر می باشد :
بین باورهای غیر منطقی و رضایت زناشویی دانشجویان رابطه معنادار وجود دارد.
2-بین تفکر غیر منطقی وسن دانشجویان رابطه معنادار وجود دارد.
3-بین رضایت زناشویی وسن دانشجویان رابطه معنادار وجود دارد.
4-بین میزان تفکر غیرمنطقی دانشجویان زن ومرد تفاوت معنادار وجود ندارد.
5- بین میزان رضایت زناشویی دانشجویان زن و مرد تفاوت معناداری وجود ندارد.
کلید واژه ها :
«تفکرغیرمنطقی، رضایت زناشویی»
فصل اولمقدمه
بیان مسأله
اهمیت و ضرورت تحقیق
اهداف تحقیق
فرضیه های تحقیق
تعاریف مفهومی وعملیاتیاصطلاحات
مقدمهبرای دستیابی به حقایق، آدمی فطرتا کنجکاو آفریده شده و تمایلات طبیعی او بر آن است که هرچه بیشتر بتواند حقایق را کشف و رابطه ها را معلوم و مشخص نماید، زیرا انسان برای پاسخ دادن به امیال فطری خود همیشه به تحقیق مبادرت ورزیده یعنی در واقع پژوهش را می توان کوشش های سازمان یافته و منظمی در نظر داشت که پژوهشگر را در دستیابی به حقایق و روشن نمودن حقایق یک موضوع یاری می نماید (زارعی، 1388، ص 2).
آلبرت الیس گروهی از باورهای غیر منطقی را مسبب مشکلات رفتاری می داند. وی متوسل شدن به این عقاید را زمینه ی اضطراب می داند. آلپورت یکی از نخستین روانشناسانی بود که توجه خود را به شخصیت سالم معطوف داشت. از نطر وی افراد سالم در سطح معقول وآگاه عمل می کنند، از قید وبند های گذشته آزادند واز نیروهایی که آنها را هدایت می کند کاملا آگاه اند و میتوانند بر آنها چیره شوند(میلانی فر،1386،ص26).
رضایت زناشویی،انطباق بین وضعیتی که مورد انتظار است می باشد. گبق این تعریف رضایت زناشویی وقتی وجود دارد که وضعیت موجود فرد در روابط زناشویی با وضعیت مورد انتظار فرد منطبق باشد. خانه ای که آرامشگاه است، مناسب ترین سکوی اعتلای وجود است و همسری که آرامش بخش است و مطلوب ترین همدل و همراه می باشد. آرامش خاطر و آسایش روان همسران زمانی به شایستگی فراهم می گردد که ارتباط متقابل ایشان بر پایه محبت، عطوفت، مهربانی و گذشت استوار باشد.
بنابراین سلامت وسعادت جامعه به سلامت و پویایی نظام خانواده وابسته است وسلامت وتعادل وتعالی نظام خانواده نیز به کیفیت روابط زن و شوهر، والدین و فرزندان بستگی دارد
(عیسایی، 1387ص 3).
همچنان که الیس اشاره کرد تفکر منطقی بقای فرد را تضمین میکند. در این راستا مسأله اصلی واساسی آن است که پژوهشگر بتواند میزان تأثیر تفکرات غیر منطقی را و جهت رشد تفکر منطقی که باعث سلامت و رشد شخصیت جامعه می شود، و نیز افزایش رضایت زناشویی دانشجویان گامی هر چند کوچک بردارد.
در پژوهش حاضر که موضوع آن بر اساس علاقه و تجارب شخصی انتخاب شده است، میزان تأثیر تفکر غیر منطقی بر رضایت زناشویی دانشجویان متأهل رشته روانشناسی دانشگاه پیام نور واحد ملایر مورد سنجش قرار می دهد.
بیان مسأله باتوجه به اینکه باورهای غیرمنطقی، ریشه در اوهام و تخیلات دارد وحتی باعث بروز اختلالات رفتاری می گردد، بنابراین دانستن میزان تفکرات غیرمنطقی دانشجویان جهت برنامه ریزی زندگی بهینه ی آنان بسیار ضروری می رسد(خراسانی،1389، ص4)در پژوهش دیگری تحت عنوان «بررسی میزان تأثیر تفکر غیرمنطقی بر رضایت زناشویی در بین معلمان متأهل شهر تهران» نتایج بدست آمده دال برآن است که بین زنان و مردان متأهل در زمینه ی تفکر غیرمنطقی (توقع تایید از دیگران، انتظار بالا از خود داشتن، سرزنش کردن خود و واکنش با درماندگی، اجتناب از مشکل، درماندگی برای تغییرکمال گرائی) تفاوت معنی داری مشاهده شده است و در سایر باورها تفاوت معنی داری وجود ندارد (فرح بخش، 1386، ص4).
آنچه از دیرباز سهمی از تلاش های فکری اندیشمندان، فیلسوفان، جامعه شناسان و روان شناسان را به خود اختصاص داده، تحقیق و تفحص در مقوله ارزش هاست. گذشت قرون و سال ها نه تنها از اوج واعتبار چنین حوزه ای نکاسته، بلکه با توجه به الزام های خاص خود بر اهمیت آن افزوده است. اکنون در آستانه ی قرن بیست ویکم، انسان مضطرب، افسرده و بحران زده بیش از هر زمان دیگری خود را درگیر سوال های اساسی در این باره می یابد. تحقیقات انجام شده حاصل پیدایش بسیاری از ناسازگاری ها و نا به هنجاری های روانی را تضادهای ارزشی و عدم استقرار یک نظام ارزشی سازمان یافته در فرد می دانند.
بنابراین می توان به این نکته تاکید کرد که ارزش های اساسی بنای یکپارچگی شخصیت سالمند. در حقیقت ارزش ها سازمان دهنده ی اصلی اعمال و رفتارهای شخصیت رشد یافته به شمار می روند و سلامت روان بی تردید محصول چنین شخصیتی است (زارعی، 1388، ص5).
رضایت یک متغیر نگرشی است وبنابراین یک خصوصیت فردی زناشویی محسوب می شود طبق این تعریف فوق رضایت زناشویی در واقع نگرشی مثبت ولذت بخش است که زن وشوهر از جنبه های مختلف روابط زناشویی خود دارند ونارضایتی زناشویی در واقع نگرشی منفی و ناخشنودی از جنبه های مختلف زناشویی است رضایت فرد از رابطه زناشویی و موجب رضایت وی از خانواده شده و رضایت خانواده در حکم رضایت از زندگی به طور کلی می باشد.
سه زمینه ی کلی رضایت مندی وجود دارد که با یکدیگر تداخل داشته و وابسته به یکدیگراند عبارتند از رضایت افراد از ازدواجشان، رضایت از زندگی خانوادگی و رضایت از زندگی به طور کلی و اما پسرو دختری که با یکدیگر ازدواج می کنند، در حقیقت تولد تازه ای می یابند و در اقیانوس تازه ای وارد می شوند که یا باید کارآموزی وتجربه قبل کسب کرده و یا دارای هوش و فراستی باشنند که بتوانند خود را با جرز و مد دریا هماهنگ نموده، همچون مرغان و ماهیان با آن سازگارشوند وگرنه عمری کوتاه و پر مشقت دارند و بزودی در گرداب های غرق و هلاک می شوند (عیسایی،1387، ص 4).
دین مقدس اسلام که برای راهنمایی و تأمین سلامت بشر، نازل گشته و تمام ابعاد وجودی اورا در تمام مراحل زندگیش رعایت کرده است. دختر وپسری که می خواهند در آینده، پدر و مادر خانواده و رکن اجتماع انسانی باشند، در این وادی خطرناک بدون راهنما رها نکرده، بلکه با کمال لطف و عنایت، دست ایشان را گرفته و قدم به قدم رهبری و راهنمایی نموده و آنان را از خطرات طوفان ها و گرداب ها بر حذر داشته است.
سلیمانیان به نقل از هاپکینز رضایتمندی زناشویی را چنین تعریف می کند : «احساسات عینی از خشنودی رضایت و نیت تجربه شده توسط زن یا شوهر موقعی که همه جنبه های ازدواجشان را در نظر می گیرند» (سلیمانیان، 1383، ص42).
در پژوهش حاضر قصد داریم به این مسأله بپردازیم که :
1. میزان تفکر غیر منطقی دانشجویان متأهل رشته روانشناسی دانشگاه پیام نور ملایر چقدر است؟
2.میزان رضایت زناشویی دانشجویان چقدر است؟
3.چه ارتباطی بین تفکرات غیرمنطقی و رضایت مندی زناشویی دانشجویان وجود دارد؟
ضرورت و اهمیت تحقیقامروزه در جوامع بشری سیستم آموزش و پرورش سعی برآن دارد که باور منطقی را از همان ابتدای کار تعلیم و تربیت نهادینه نماید، زیرا تفاوت اساسی تفکر منطقی با دیگر انواع تفکر در این است که تفکرمنطقی به وسیله ی هدف کنترل وهدایت می شود (شینگ،1374 ).
همچنان که الیس معتقد است باور منطقی یقای فرد را حفظ می کند و اهداف یا ارزش های فردرا برای یک زندگی لذت بخش و خوشایند مشخص می نماید بنابراین اعمال ما و چگونگی آن بستگی به نوع باور و چگونگی تفکر ما دارد (رابرت،1370، ترجمه؛ فیروزبخت،1377).
تقویت باورها و افکار منطقی بخشی از مسئولیت نظام هر جامعه در فراهم آوردن محتوای دانشی است که از آن طریق، این مسئولیت محقق می گردد. کمک به زوجین دانشجو و تبدیل آنان به زوجینی با رضایت زناشویی بالا به معنای کمک به آنان در تشخیص و استنباط قواعد و معیارهای ارزشیابی است وتحقق این امر نیازمند محتوای مناسب است بنابراین از آنجا که دیدگاه نویسندگان و محققان تربیتی متفکران منطقی اصولا از صفات و خصوصیاتی چون شکاک بودن، انصاف، روشن فکری و احترام به دلایل و شواهد عقلی، اهمیت به درستی و روشنی مطلب، احترام به نظریات گوناگون وپذیرش دیدگاه های معقول و معتبر جدید برخوردارند یک برنامه آموزشی و درسی خوب و اساسی باید بر رشد و تقویت چنین صفاتی به یک ویژگی ضروری تأکید داشته باشد (خراسانی،1389، ص6).
برنر (1371) می گوید:« طرز فکر انسان ها است که رفتار احساسی آنان را نیز شکل می دهد ودر نتیجه احوالات انسان نتیجه تفکرات او می باشد».
با توجه به نتایج پژوهش های انجام شده در زمینه ی تفکر منطقی و ارتباط آن با ابعاد وجودی انسان و پیشرفت او در زمینه های مختلف زندگی می توان با بررسی میزان تفکر غیر منطقی در جامعه به راه حل های امیدوار کننده ای که تفکر بر حقایق عینی باشد نه ذهنی، دست یافت و در نتیجه به آنان کمک نمود که خیلی زود بتوانند اهداف خود را مشخص کنند و از تعارضات شخصی و محیطی بکاهند وآشفتگی درون خود را به حداقل برسانند (الیس،1989،ترجمه فیروزبخت،1387).
رضایتمندی زناشویی را نمی توان صرفا براساس فشارهای روانی بیرونی تبیین کرد؛زیرا تمامی ازدواج ها دست کم با چند فشار روانی مواجه هستند. در بسیاری از خانواده ها فقر، تعداد فرزندان وبیماری وجود داشته، اما در عین حال موفق هستند. در بسیاری از ازدواج هایی که هیچ کدام از این موارد در آن ها وجود نداشته، به شکست منتهی شده است. تفاوت ازدواج های شادکام وناشاد را حداقل تا حدودی می بایست در پرتو شیوه ای تبیین کرد که طرفین به فشار روانی پاسخ می دهند و با یکدیگر ارتباط برقرار می کنند (سلیمانیان،1383، ص 41).
نتایج این تحقیق در زمینه ی کمک به دانشجویان متأهل و یا مجرد در شرف ازدواج کمک می کندتا با اسنفاده از این نتایج به یک زندگی ایده آل و خوب دست یابند یعنی با این تفکر و اندیشه که تفکرات غیرمنطقی می تواند بر زندگی زناشویی و رضایت آنان از زندگی تأثیر بسزایی دارد، نسبت به زندگی زناشویی خود دیدی مثبت تر پیدا کنند. همچنین به مسئولین محترم کمک می کند تا در زمینه برنامه ریزی برای دانشجویان متأهل و در شرف ازدواج، سلامت خانواده و جامعه را افزایش دهند.
اهداف تحقیقالف- هدف کلی :
«بررسی رابطه باورهای غیر منطقی بر رضایت زناشویی دانشجویان متأهل
رشته ی روانشناسی دانشگاه پیام نور واحد ملایر در سال تحصیلی 94-1393»
ب – اهداف جزئی :
بررسی میزان باورهای غیرمنطقی دانشجویان متأهل.
– بررسی میزان رضایت زناشویی دانشجویان متأهل.
– بررسی تأثیر باورهای غیرمنطقی بر رضایت زناشویی دانشجویان.
– سنجش تفاوت باورهای غیرمنطقی دانشجویان زن و مرد.
– سنجش تفاوت رضایت زناشویی دانشجویان زن و مرد.
– بررسی رابطه بین باورهای غیرمنطقی دانشجویان با سن آن ها.
– بررسی رابطه بین رضایت زناشویی دانشجویان با سن آن ها.
فرضیه های تحقیق1. باور های غیرمنطقی بر رضایت زناشویی دانشجویان متأهل تأثیر دارد.
2. بین باورهای غیرمنطقی دانشجویان با سن آنان رابطه معنادار وجود دارد.
3. میزان رضایت زناشویی دانشجویان با سن آنان رابطه معنادار وجود دارد.
4. باورهای غیرمنطقی دانشجویان زن و مرد با هم تفاوت دارد.
5. میزان رضایت زناشویی دانشجویان زن و مرد با هم تفاوت دارد.
تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیرهاالف – تعاریف مفهومی :
باورهای غیرمنطقی: ازنظر الیس (1971) به مجموعه افکار و اعتقادات قلبی افراد که خارج از چارچوب منطق و پذیرش عقلایی باشد، باور غیرمنطقی گفته می شود(زارعی،1389، ص 14).
رضایت زناشویی : رضایت زناشویی عبارتست ازاحساسات عینیاز خشنودی، رضایت و لذت تجربه شده توسط زن یا شوهر در موقعی که همه ی جنبه های ازدواجشان را در نظر می گیرند(الیس،1989، به نقل از سلیمانیان،1383).
ب – تعاریف عملیاتی :
باورهای غیرمنطقی : نمره ای است که فرد در مقیاس «پرسشنامه باورهای غیرمنطقی جونز» بدست می آورد. در این تحقیق عبارتست از نمراتی که دانشجویان پس از پر کردن پرسشنامه 40 سوالی باورهای غیرمنطقی جونز، در این رابطه کسب می کنند.این پرسشنامه به صورت طیف دو درجه ای بلی وخیر می باشد.
رضایت زناشویی : عبارتست از نمراتی که پاسخگویان از «پرسشنامه رضایت زناشویی اینریچ» کسب می کنند. سوالات این پرسشنامه در طیف پنج درجه ای از (کاملا مخالف تا کاملا موافق ) نمره گذاری شده اند، به عبارت دیگر رضایت از رابطه صمیمانه بین زن و مرد، همراه با هماهنگی نقش ها و رسیدن به درجه ای از هماهنگی و همدلی متقابل است. در این حالت، زن و شوهر احساس خشنودی وتجربه لذت در زندگی مشترک دارند که نمرات بر اساس مقیاس فاصله ای سنجیده می شود. حداقل نمره ی این آزمون صفر و حداکثر آن 235 می باشد.
فصل دوممقدمه
ادبیات تحقیق
مبحث اول : تفکر غیرمنطقی
مبحث دوم : رضایت زناشویی
پیشینه ی تحقیق
مقدمه
در روانشناسی شناخت اعتقاد بر این است که تفکر و به مفهوم وسیع تر شناخت، نقش اساسی و مهمی در چگونگی بروز رفتار فرد ایفا می کند. همچنان که نظریه عقلانی – عاطفی – رفتاری آلبرت الیس انواع باورهای غیرمنطقی را به عنوان عامل اصلی مشکلات انسان معرفی می کند (معتمدین و عبادی، 1386، ص 19).
الیس معتقد است ناراحتی ها واضطراب های هر فرد زاییده ی افکار غیر عقلانی اوست. این گونه باورها در برخورد با حوادث و محرک های خارجی پیامدهای عاطفی همچون ترس، اضطراب، خشم، گناه، غم و اندوه، خصومت وافسردگی ایجاد می کند (شفیع آبادی وناصری،1386، ص 24).
زندگی زناشویی باید دارای مجموعه ای از اهداف انسانی و مقدس باشد که در سایه آن هم ارضای غریزه صورت گیرد وهم مسأله بقای نوع و طهارت آن کاملا مطرح باشد و هم کمال و سعادت و آرامش آدمی در سایه مودتی خالصانه تأمین گردد. این ها هدف هایی هستند که اسلام آن را توصیه کرده و واستار آن است که زندگی توأم با چنین اهدافی، به خصوص از آن بابت که همراه با انجام وظیفه دینی بر حکم و فرمان الهی است، سبب خوشبختی زندگی و افزایش برکت است (عیسایی، 1387، ص14).
در این فصل از تحقیق ابتدا به ادبیات تحقیق شامل دو مبحث باورهای غیرمنطقی و رضایت زناشویی پرداخته شده و تعاریف ومفاهیم و نظریه های مرتبط با آن پرداخته شده، و پس از آن پیشینه تحقیق (خلاصه نتیجه تحقیقات پژوهشگران ایرانی و خارجی در زمینه موضوع تحقیق) آورده شده است.
بخش اول : ادبیات تحقیق
مبحث اول : باورهای غیرمنطقیمفهوم تفکر در رویکرد ساختارگرایی پیاژه : مراحل رشد باور در نظریه پیاژه را برزانسکی (1978) به صورت دقیقی به این شرح توصیف کرده است : «بنا بر نظریه پیاژه ی تفکر عبارت از عمل دوزخی شده است. هر فردی در آغاز به عملی دست می زند، مثلا وقتی کسی تشنه است به سوی ظرف آب می رود تا از آن بنوشد و موقعی که فرد فکر می کند آنچه در عمل رخ داده است به صورت پوشیده ای به ذهن او راه می یابد، بنابراین باور یاتفکر همان عملی است که درونی می شود».
در نظر پیاژه، تفکر مستقیم حقیقی دارای جنبه عملیاتی است وشامل عمل درونی شده است که برگشت پذیری دارد یعنی فرد می تواند عملیاتی را که واقعا اتفاق افتاده است در ذهن خود نیاورد.نوع عملیاتی که فرد قادر است بکار گیرد، اساس نامگذاری مراحل رشد تفکر در نظریه پیاژه است (شفیع آبادی و ناصری، 1386، ص 25).
عملیات حسی – حرکتی چیزهایی است که در عمل و نه در ذهن، رخ داده است. پیش عملیات مربوط به فرایند درونی کردن است که هنوز یک جانبه است و قابلیت بازگشت پذیری ندارد.عملیات عینی عبارت است از عمل های درونی که قابلیت بازگشت پذیری دارد اما شامل رفتارهای عینی است. عملیات صوری منحصر به انتقال عینی واقعیت نیست بلکه عملکردهای انتزاعی ذهن مربوط است که مستقل از واقعیت است (همدانی،1390، ص16).
تفکرصورییک نوع تفکر مبتنی بر قضیه منطقی است. فلاول (1985)، اینهلدر و پیاژه(1985)می نویسند: «هنگامی که بیان کلامی جایگزین امور عینی می شود، نوع تازه ای از تفکر، یعنی منطق مبتنی بر قضیه بر منطق مبتنی بر دسته بندی و مناسبات متناسب با این امور عینی غالب می گردد. همین ویژگی است که می تواند نوجوان را به سمتی هدایت کند که بتواند ناهماهنگی هاو خطاهای افکار خود را کشف کند و به دریافت های تازه ای درباره مسائل و مفاهیم دور و نزدیکبرسد. به تدریج که سن نظام و جوان بالا می رود، او خود را نظاره کننده شکل گیری و ایجاد افکارخویش میبیند، شکل گیری هویت او نیز، همراه با تغییر و اصلاح اندیشه هایش، سرعت بیشتریمی گیرد و درباره ی کلی ترین مفاهیم (خداوند، جهان هستی، فلسفه زندگی،تاریخ و جامعه انسانی)نیز قضاوت های تازه بدست می آورد» (شفیع آبادی و ناصری، 1386، ص26).
مفهوم باورهای غیرمنطقی
گروهی از درمانگران که به درمانگران شناختی معروفند، بر باورهای اشتباه آلوده و یا ادراک های غلطی که افراد درباره منابع مشکلات خویش دارند، تأکید می ورزند. کلی (1995)، الیس(1962)، سینگر (1974)، رایعی (1975)، بک (1976) و میشن بام (1977) از درمانگران مشهور این رویکرد درمانی هستند. در واقع آی وی و مورگان (1993) نظریه پردازان فوق را جزء روانشناسان نیروی دوم دانسته و آنها را تحت دو زیر گروه معرفی می کنند که عبارتند از :
1.شناخت گرایان رفتاری، با اساس رفتاری
2. شناخت گرایان رفتاری، با اساس شناختی (همان منبع).
شناخت گرایان رفتاری با اساس رفتاری شناخت گرایان رفتاری همچون ارکینیر و میشن بام شدیدا معتقد به ایده پیشرفت و ایمان به علم برای حل مشکلات بشر هستند، اما ریشه فطریات زیر گروه دوم یعنی شناخت گرایان رفتاری با اساس شناختی در نظریه اپیکتنوس فیلسوف رواقی است، اما ریشه ی نظریات زیرگروه دوم یعنی شناخت گرایان رفتاری با اساس شناختی در نظریه پردازان گروه دوم کوشش می کنند که ایده های افراد درباره جهان را با عمل در جهان درهم ادغام کنند. درمان منطقی هیجانی الیس شناخت درمانی
بک و واقعیت درمانی گلاسر از پیشگامان این رویکرد تلقی می شود. هرسه این ها بر اهمیت دو هدف در مشاوره و روان درمانی تأکید می ورزیدند :
1- بررسی اینکه مراجعان درباره خودشان و جهان چگونه فکر می کنند و در صورت لزوم کمک کردن به آن ها شناخت های خود را دگرگون سازند.
2- مطمئن شدن از اینکه مراجعان بر روی این شناخت ها به واسطه عمل در زندگی روزمره کار می کنند. بنابراین اصطلاح شناخت گرایان رفتاری به آن ها اطلاق می شود. ردپای جهان بینی که در آن تفکر و ایده های مربوط به جهان نقش مرکزی را دارند، فراتر از رواقیون به افلاطون وبه فلسفه ایده آلیسم برمی گردد. فلاسفه ایده آلیسم تأکید دارند که ایده ای درباره اشیاء و امور مطرح می شود.
بک می گوید : «اگر قصد ما نگرش جامع به مفهوم شناخت درمانگری باشد، می توان چنین ادعا نمود که شناخت درمانگری مرکب از چند تکنیک درمانی است که هدف تمامی این تکنیک ها تغییر شناخت های کلامی و شناخت های تصوری مراجع و همچنین تغییر باورها و نگرش هایی است که مبنای این شناخت ها می باشند» (زارعی،1389، ص19).
بنابرعقیده وی، شناخت درمانگری روشی قانونمند، محدود از نظر زمان، مستقیم و فعال است که به منظور مداوای پاره ای از اختلالات روانی (مانند افسردگی، اضطراب، هراس ها و غیره)بکار گرفته می شود (زارعی،1389، ص16).
تعریف بک از شناخت درمانگری بر مبنای این اندیشه نظری استوار است که هیجان و رفتارهر انسان تا حد زیادی تحت تأثیر نوع دنیایی است که او در ذهن خود ساخته است و راهبردهای شناختی و رفتاری گوناگون که در شناخت درمانی در دسترس اند با این هدف بکار گرفته می شوند که برداشت های غلط و پیش فرض های ناسازگار خاص مراجع را دقیقا مشخص کرده و روش های شناختی بر ارائه تجارب یادگیری بسیار اختصاصی متکی هستند که بدین منظور طراحی شده اند که به مراجع بیاموزند که :
الف : افکار (باورها) غیر ارادی و منفی خود را زیر نظر بگیرد.
ب : ارتباط موجود میان شناخت، هیجان و رفتار را بشناسد.
ج : دلائل علیه تفسیرها و ارزیابی های نادرست خود را وارسی کند.
د : برای شناخت ها یا افکار جانبدارانه خود تفسیرهایی را در نظر بگیرد که بیشتر
مقرون به واقعیت باشد و بیاموزند تا آن باور نادرست خود را که او را مستعد به انحراف کشاندن تجربه اش می کند طرح و اصلاح کند.
الیس معتقد است که درمانگر باید بتواند مراجعان خویش را متقاعد سازد که مشکلات آن ها بیش از هر چیز نتیجه ادراکات اشتباه آمیز و اندیشه های غیرمنطقی آنان است. در روش وی کوشش می شود که مراجع توانایی ادراک واقع بینانه کسب نماید و اندیشه خویش را دوباره سازمان دهد تا آنکه علت اصلی مشکلات شخصی او از میان برود.
در روش الیس، مراجعان از غیرمنطقی بودن کلمات که در اثر تکرار اندیشه های منطقی مراجعان از غیرمنطقی بودن کلمات که در اثر تکرار اندیشه درونی شده اند آگاه می گردند و به آن ها آموزش داده می شود تا درباره حوادث، نگرشی منطقی پیدا کند. طرز تلقی و اندیشه های منطقی مراجعان باعث کاهش باورهای منفی و رفتار سازش نایافته آنان می شود (همان منبع).
روش منطقی درمان منطقی – هیجانی که به وسیله آلبرت الیس پیشنهاد گردیده است، از جمله جنبش های نوین در روان درمانی شناخته شده است. الیس معتقد است مراجعان با شدت و نیروی تلقین به خویش را از طریق گفتگوها و بیانات غیرمنطقی با خود ادامه می دهند و بدین ترتیب آشفتگی های خود را حفظ می کنند. بنابراین حمله ی شدید بر این جهان بینی در آغاز توسط درمانگر و سرانجام توسط خود مراجع، برای مبارزه با آن ها مناسب خواهد بود. معمولا در این روش تعبیر و تفسیر صورت می گیرد و آن زمانی است که مراجع دچار سوء تعبیرهایی است و تعبیر وتفسیر از طریق مواجه سازی و سوال های سقراطی که منتهی به راهنمایی مرجع، کشف خویشتن و مورد سوال قرار دادن افکار خود می شود، صورت می گیرد (شفیع آبادی و ناصری،1383، ص 28).
مبنای اجتماعی : الیس می پذیرد که انسان موجودی اجتماعی است و زندگی و زندگی در اجتماع برای او لازم است. او معتقد است که انسان باید در اجتماع مطابق انتظارات خود و دیگران رفتار کند ونباید بیش از حد خود مدار و خودبین باشد و زیاد بر سبقت جویی تکیه نکند. به عقیده او انسان باید تا حدی از آن خصوصیتی برخوردار باشد که آدلر آن را علاقه اجتماعی و ارتباط هم نوع می داند. اما از طرف دیگر معتقد است که پافشاری بر نگرش دیگران نسبت به خود و جلوه دادن آن به صورت نیازی مبرم حالتی مرضی و مخرب نفس است. به نظر وی اینکه دیگران نسبت به ما نظرات خوبی داشته باشند مطلوب است. اما ما نباید هستی و وجود خود را در گرو نگرش مثبت دیگران نسبت به خود بدانیم.
به عقییده الیس بلوغ عاطفی و سلامت روانی، ایجاد تعادل مطلوب است میان اهمیت دادن و اهمیت افراطی دادن به داشتن روابط متقابل مناسب از جانب فرد (زارعی،1389، ص 17).
مبنای روان شناختی :به عقیده الیس انسان از بعد روان شناختی خواهان عشق، محبت، توجه و مراقبت و ارضایء آرزوهای خویشتن است و از مورد تنفر واقع شدن، بی توجهی وناکامی دوری می جوید.
به طور خلاصه در نظر الیس درباره شخصیت انسان ها تا حد زیادی خود موجد پریشانی و اختلالات روانی خود هستند. انسان با استعداد وآمادگی مشخص برای مضطرب شدن متولد می شود.
وتحت تأثیر عوامل فرهنگی و شرطی شدن اجتماعی ابن آمادگی را تقویت می کند. در عین حال انسان این توانایی قابل ملاحظه را هم دارد که به کمک تفکر و اندیشه از اضطراب و آشفتگی خود جلوگیری کند. بنابراین اگر چنانچه با مشکل افرادی که نیاز به کمک ویاری دارند به شیوه ای فعال و جهت دهنده آموزگار منشانه و فلسفی روبه رو شدیم در اکثر موارد آن ها از باور انحرافی و رفتار و هیجانات نامناسب خود دست بر خواهند داشت و به تغییرات اساسی و چشمگیری در عقاید بیماری زای خود دست خواهند زد و نتیجتا بهبود خواهند یافت (همان منبع).
ماهیت انسان : الیس فرضیات متعددی درباره ی ماهیت انسان دارد. به طور خلاصه این فرضیات را چنین مطرح می کند :
1- انسان بخاطر اینکه انسان است دارای محدودیت هایی فیزیکی یا روانی است که ممکن است تا حدودی بر آن فائق آید اما بسیار بعید است که بتواند از محدوده ی بشری بودن خود فراتر رفته و به حالات برتری از هوشیاری یا وجود دست یابد.
2- هدف اصلی زندگی برای اغلب انسان ها، بقا و زندگی نسبتا سعادتمند است.
3- خوشبختی یک انتخاب اعتباری است. اما انتخاب اهداف بلند مدت به نظر عاقلانه تر از انتخاب اهداف کوتاه مدت است.
4- رفتار انسان تا حدودی براحساس نیروهای بیولوژیکی و اجتماعی تعیین و مشخص می شوند(همان منبع ).
مفاهیم بنیادی نظریه الیسبررسی مفاهیم بنیادی در نظریه منطقی – هیجانی الیس تحت سه مقوله زیر دسته بندی شده که هر یک به اختصار شرح داده می شود :
نظریه شخصیت : نظریه منطقی – هیجانی معتقد است که یک فرد بر احساس تمایلات، آرزو ها و رجحان های شخصی خود رشد می کند. بنابراین هر انسانی، متفاوت از دیگری است. اما از طرف دیگر ما انسان ها به مفدار زیادی در بسیاری از موارد شبیه به یکدیگر هستیم. ما همه می خوریم، میخوابیم، حرکت می کنیم و بزرگ می شویم. الیس از سه دیدگاه فیزیولوژیک، اجتماعی، روان شناختی به شخصیت می نگرد و در هر یک از این سه بعد نظریات خاص درباره شخصیت ارائه می دهد(همان منبع).
1- مبنای فیزیولوژیک : الیس معتقد است که انسان ذاتا تمیلات بیولوژیک استثنایی و نیرومندی برای تفکر و عمل به شیوه خاص دارد که این شیوه تفکر ممکن است در جهت منطقی یا غیرمنطقی باشد. او جهت تفکر و عمل فرد را تابع محیط خانواده و فرهنگی می دادند که فرد در آن رشد می یابند. او انسان را از نظر بیولوژیک عمدتا موجودی می داند که در جهت تخریب نفس و ارتکاب امور بد گام برمی دارد و آمادگی ذاتی شدیدی برای باور غیرمنطقی و غیرعقلانی دارد.
الیس انسان را موجودی می داند که ذاتا تمایل مفرطی به سهل انگاری در تغییر رفتار خویش دارد. به عقیده وی انسان مایل است که وابستگی خود را به بسیاری از اسطوره ها، تعصبات خانوادگی، سیاسی، فرهنگی و جو اجتماعی که از دوران اول زندگی آموخته است حفظ کند.خواست ها و ترجیحات شخصی را به صورت مبرم جلوه دهد و مراقبت و احتیاطی افراطی در امور خویش داشته باشد.
به عقیده الیس تمایل ذاتی ونامطلوب هر انسان احساس نیاز مفرط است به اینکه خود را برتر از دیگران و صاحب همه مهارت ها بداند.
توسل به نظریات بدبینانه و احمقانه پرداختن به تفکرات آرزومندانه، توقع خوبی و خوش رفتاری مداوم از دیگران و محکوم کردن خود در مواردی که ضعیف عمل می کند و تمایل عمیقی به زودرنجی و برآشفتگی عاطفی از دیگران تمایلات نامطلوب انسان ها هستند.
از نظر الیس اگر انسان به این تمایلات طبیعی و در عین حال غیرسالم خود نرسد، خودش، دیگرانو دنیای خارج را مورد مذمت و نکوهش قرار می دهد (الیس وپاترسن،1973، ترجمه؛ شفیع آبادی و ناصری، 1385،ص 69).
به نظر الیس انسان به قدری تحت تأثیر تعمیم ها و فلسفه های خویش قرار می گیرد و نسبت به آن ها تعصب دارد که درکش از محرک ها و تجارب بعدی به شیوه ای انحرافی و کاملا شخصی است.به عبارت دیگر الیس انسان ها را موجوداتی تلقین پذیر، آسیب پذیر، تأثیرپذیر و فریب خور تلقی می کند اما همچنین موجودی است که کنترل قابل ملاحظه ای بر افکار، احساسات و اعمال خود دارد.
ریشه مشکلات هیجانی و فرآیند درمان
در طی جلسات مصاحبه، مراجعان پریشان مرتبا اظهارات غیرمنطقی همچون «اگر از این درس قبول نشوم دنیا به آخر می رسد چون در کودکی والدینم به من ظلم کرده اند، حالا دیگر هیچ کاری برای کمک به خودم نمی توانم انجام دهم چون نمی توانم کار خوبی پیدا کنم، زندگی برایم معنی ندارد اگر کمک هزینه تحصیلی به من داده نشود کارم تمام است. و یا دلیل فقر من، غارتگری ثروتمندی است» را به کار می برند. به نظر الیس همه ی این گفته ها تا حدودی درست هستند اماوقتی که فرد شدیدا به آن ها می چسبد این نشانگر “تفکر درمانی” یا “تفکر فاجعه آمیز” یا “تفکرشکست خورده” در اوست.
اضطراب و ناسازگاری به عقیده الیس نتیجه داشتن باور و ایده های غیرمنطقی و غیرواقعی درباره خود و دنیا است. انسان اختلالات و رفتار غیرمنطقیش را از طریق بازگو کردن آن ها برای خود تداوم می بخشد و وقتی که اسیر و گرفتار باور غیرمنطقی خویش گردید خود را در حالت اضطراب، خشم، خصومت، گناه، بی ثمری، سستی، رخوت مفرط، ناتوانی در تسلط بر خویشتن و عدم آسایش و ناشادی قرار می دهد (پاترسن،1996، ترجمه: شفیع آبادی و ناصری، 1385).
صورت کلی باورهای غیرمنطقی آلبرت الیس (1987، 1985، 1977) معتقد است که باورهای ما درباره ی رویدادها می توانندبه اندازه ی خود رویدادها منبع استرس باشند. در این مورد اگر فردی را در نظر بگیریم که از شغل خود اخراج شده در نتیجه نگران و افسرده است. از نظر منطق می توان پذیرفت که از دست دادن شغل علت همه رنج های این فرد باشد، اما الیس معتقد است که باورهای غیرمنطقی انسان در مورد از دست دادن شغل، می تواند رنج های او را تشدی کند.
اینک موقعیت را طبق دیدگاه A – B – C الیس بررسی می کنیم :
از دست دادن شغل، رویداد فعال کننده ای است (A): یعنی موجب می شود که فرد از خمودی، بی حالی و بی اعتنایی بیرون بیاید.
پیامد احتمالی از دست دادن شغل (C)، فقر و بدبختی است. اما بین رویداد فعال کننده (A) وپیامد (C) تعدادی باور (B) وجود دارد مثلا « این شغل بهترین چیزی بود که در زندگی ام داشتم»« شکست بزرگی خوردم»، «بچه هایم از گرسنگی خواهند مرد»، «هرگز چنین شغلی پیدا نخواهمکرد»، «هیچ کاری از دستم برنمی آید». این نوع باور واین نوع نگرش ها، بینوایی را تشدید می کنند، به ناتوانی فرد در تصمیم گیری برای آینده دامن میزنند و برنامه ریزی های او را از مسیر منحرف می کنند. مثلا اعتقاد به اینکه «هیچ کاری ازدستم برنمی آید»، ناتوانی را افزایش می دهد.
یا این باور که «شکست بزرگی خوردم»، نکوهش را درونی می کند و اغراق بر اساس کمال جوئیرا بوجود می آورد. « بچه هایم از گرسنگی خواهند مرد» نیز احتمالا اغراق آمیز است.البته می دانیم که همه به شیوه های بالا واکنش نشان نمی دهند، همه به نگرش های منفی متوسل نمی شوند. هستند کسانی که به قول سعدی اینگونه نیز عمل می کنند:
خدا گر ز حکمت ببندد دری ز رحمت گشاید در دیگری
در هر صورت موقعیت را می توانیم به این شکل در نظر بگیریم:
پیامد های (C) (B) باورها (A) رویداد فعال کننده اضطراب های مربوط به آینده و افسردگی، به دنبال از دست دادن شغل، رفتارهای کاملا طبیعی و قابل پیش بینی است با این همه باور کسی که شغل خود را از دست می دهد، بر این تمایل که اهمیت کار را در حد فاجعه جلوه دهد بدین وسیله اضطراب و افسردگی را تحریک کند، همراه با افزایش هیجان دربارهی از دست دادن شغل و تشدید احساسات، ناتوانی و توانایی سازگاری کم می شود.این باور ها درجه انتظار اثر بخشی فرد را پایین می آورند و توجه اورا در جهت اقدام برای حل مسائل را منحرف می کنند.
الیس اضطراب و اختلالات رفتاری را زادئیده ی طرز تفکر خیالی و بی معنی انسان می داند به همین دلیل وجود چند اعتقاد را در ذهن فرد غیرمنطقی می داند که اهمیت آن را برمیشماریم: پاترسن، 1979، الیس،1973، پاپن،1974).
1- اعتقاد به اینکه لازم وضروری است که همه ی افراد دیگر جامعه او را دوست بدارند و تعظیم وتکریمش کنند. این تصور غیرعقلانی است زیرا چنین هدفی غیرقابل دسترسی است و اگر فردی به دنبال چنین خواسته ای باشد کمتر خود رهب وبیشتر نا امن و مضطرب و ناقص نفس خویش خواهد بود. این مطلوب است که انسان مورد محبت و دوستی قرار گیرد ولی در عین حال فرد منطقی و عقلانی هیچگاه علایق و خواسته هایش را قربانی چنین هدفی نمی کند.
2- اعتقاد به اینکه لازمه ی احساس ارزشمندی وجود حداکثر لیاقت، کمال و فعالیت شدید است این تصور امکان پذیر نیست و تلاش وسواسی در راه کسب آن فرد را به اضطراب و بیماری روانی مبتلا می کند و در زندگی احساس حقارت و ناتوانی به فرد دست می دهد.
به این ترتیب زندگی فرد همواره با شکست همراه خواهد بود فرد عقلانی تلاش دارد بهترین کارها را به خاطر خودش انجام دهد نه به جاطر دیگران و نیز درصدد است که از فعالیت خود لذت ببرد و نتایج آن یعنی کار را برای کار دوست دارد نه برای منافع آن. او بجای آن که از خود انتظار کمال داشته باشد هموارره درصدد رسیدن به آن است.
3- اعتقاد فرد به اینکه گروهی از مردم بد، شرور وبد ذات هستند و باید به شدت تنبیه و مذمت شوند این عقیده غیرعقلانی است زیرا معیار مطلقی برای درستی و نا درستی موجود نیست و انسان آزادی زیادی در انتخاب ندارد.
اعمال نادرست یا غیراخلاقی ماحصل حماقت، جهالت و یا اختلال عاطفی است.
تمام انسان ها دچار خطا و اشتباه می شوند سرزنش و تنبیه معمولا به بهبود رفتار نمی انجامد زیرا در کاهش حماقت، افزایش هوشمندی و تعادل عاطفی تأثیر نمی کند. در حقیقت سرزنش و تنبیه موجب اختلال عاطفی بیشتر و رفتار بدتر می شود. فرد عقلانی خود و دیگران را سرزنش نمی کند. اگر دیگران او را سرزنش کنند در بهبود رفتارش می کوشد. اگر دیگران کار نادرستی انجام دهند سعی در درک علل آن دارد و اگر بتواند آن ها را از ادامه ی اعمال نادرست باز می دارد. اگر فردی خودش مرتکب اشتباهی شود به آن اقرار می کند آن را می پذیرد ولی هیچگاه آن را مسبب بدبختی و احساس بی ارزشی خود نمی انگارد.
4- اعتقاد فرد به این که اگر حوادث و وقایع آنطور نباشد که او می خواهد نهایت ناراحتی و بیچارگی به بار می آید و فاجعه آمیز خواهد بود. این طرز تفکر غلطی است زیرا ناکام شدن احساس طبیعی است ولی حزن و اندوه شدید و طولانی یک موضوع غیرمنطقی است، چرا که اولا دلایلی وجود ندارد که وقایع و حوادث باید متفاوت با آن چیزی باشند که طبیعتا هستند ثانیا حزن واندوه شدید نه تنها موجب تغییر موقعیت نمی شود بلکه اغلب اوقات آن را بدتر نیز می کند. ثالثا اگر یافتن هر نوع چاره ای در موقعیت موجود غیرممکن است تنها راه چاره آن است که آن را بپذیریم. رابعا اگر فرد موقعیت را آن طوری می خواهد و درصدد است تعبیر وتفسیر نکند، محرومیت به اختلالات عاطفی منجر خواهد شد. فرد عقلانی از بزرگ کردن موقعیت نامطبوع امتناع می ورزد و در جهت بهبود آن اقدام می کند. ممکن است موقعیت های نامطبوع مختل کننده و اضطراب آور باشند ولی به آن اندازه هم که او فکرش را می کند وحشتناک و فاجعه
آمیز نیستند مگر آنکه خود آن را این گونه تعبیر کند.
5- اعتقاد فرد به اینکه بدبختی و عدم خشنودی او به وسیله ی اعمال بیرونی بوجود آمده است انسان توانائی کنترل غم واندوه و اختلالات عاطفی خود را ندارد و یا اینکه توانائی اش در این زمینه اندک است.
در حقیقت فشارها وحوادث خارجی در عین حال که ممکن است از نظر جسمانی ناراحت کننده باشد معمولا ماهیت روانی دارند و نمی توانند موجب ناراحتی و آزار فرد شوند مگر آنکه فرد خودش بخواهد تحت تأثیر آن ها قرار گیرد و عکس العمل هایی در قبال آن ها بروز دهد.
فرد با تلقین این موضوع به خود که چقدر وحشتناک است که کسی طرد شود و مورد دوستی قرار نگیرد خود را می آزارد.
اگر فردی بپذیرد که اختلالات و عواطف نتیجه ی احساسات و ارزشیابی ها و تلقین فرد به خودش است در این صورت کنترل و تغییر آن ها ساده و امکان پذیر خواهد بود. فرد عاقل و باهوش می داند که بخش اعظم ناراحتی از درون او ناشی می شود بدین معنی که گرچه عوامل خارجی باعث ناراحتی او شده اند ولی فرد می تواند با شناسایی موضوع و حادثه و تلقین آن به خود عکس العمل ها و رفتارش را دگرگون کند.
6- اعتقاد به اینکه چیزی خطرناک و ترس آور موجب نهایت نگرانی می شوند و فرد همواره باید کوشا باشد تا امکان به وقوع پیوستن آن ها را به تأخیر بیندازد. این یک تصور غیرعقلانی است زیرا ناراحتی و اضطراب اولا مانع ارزشیابی عینی حوادث خطرناک و ترس آور می شود، ثانیا اگر اتفاقی بیافتد مانع از مقابله ی منطقی با آن می شود، ثالثا به ظهور خطر کمک می کند رابعا امکان وقوع آن بیش از حد افزایش می یابد، خامسا در اغلب موارد نمی توان از وقوع حوادث غیرقابال پیش بینی جلوگیری کرد، سادسا موجب بدتر شدن حوادث و وقایع خواهد شد در عوض فرد عقلانی به انجام کارهایی خواهد پرداخت که امکان وقوع آن را به حداقل برساند.
7- اعتقاد فرد به اینکه اجتناب و دوری از بعضی مشکلات زندگی و مسئولیت های شخصی برای فرد آسان تر از مواجه شدن با آن هاست. این تفکر غیرعقلانی است زیرا دوری و اجتناب از کار سخت تر و دردناک تر از انجام آن است و به مشکلات و نارضایتی های بعدی می انجامد و باعث کاهش اعتماد به خودش می شود هم چنین یک زندگی راحت الزاما یک زندگی شاد نیست فرد عقلانی آنچه را که باید انجام دهد بدون شکوه زیاد به انجام می رساند و در عین حال از انجامکارهای دردناک ئوری می جوید.
هنگامی که فرد درمی یابد که از مسئولیت های ضروری اجتناب می کند به تجزیه و تحلیل دلایل آن می پردازد و خود منظم می شود او پی می برد که زندگی توأم با مبارزه ، مسئولیت و حل مشکل لذت بخش تر است.
8- اعتقاد فرد به اینکه باید متکی به دیگران باشد و بر انسان قوی تر دیگری تکیه کند در عین حال که ما تا حدودی بر دیگران متکی هستیم دلایلی برای افزایش وابستگی وجود ندارد زیرا وابستگی شدید به فقدان یا کاهش استدلال فردیت و تجلی نفس می انجامد.وابستگی موجب وابستگی شدیدتر، قصور در یادگیری و نا امنی خاطر می شود چرا که در این حالت انسان همواره در پناه کسانی زندگی می کند که به آن ها وابسته است . فرد عقلانی برای کسب استقلال و مسئولیت برای خویشتن تلاش می کند، ولی گاه از دریافت کمک های لازم امتناع نمی ورزد، به هنگام لزوم خطر می کند واگ شکست خورد آن را امر وحشتناکی نمی داند، بلکه به ارزیابی مجدد موضوع و تجهیز نیروهای خود و جهت گیری جدید دست می زند.
9- اعتقاد فرد به اینکه تجارب و وقایع گذشته و تاریخچه ی زندگی تعیین کننده ی مطلق رفتار کنونی هستند و اثر گذشته را در تعیین رفتار کنونی به هیچ وجه نمی توان نادیده انگاشت. این عقیده غیرعقلانی است زیرا رفتارهای گذشته ممکن است. در حال حاضر هیچ گونه کاربرد وضرورتی نداشته باشند و ممکن است راه حل های گذشته به هیچ وجه برای مشکلات کنونی مناسب نباشند.
ممکن است این تصور که رفتار کنونی تأثیر دارد به منزله ی بهانه ای بکار رود و مانع تغییر رفتار شود و غلبه بر آموخته های گذشته امری مشکل است ولی غیر ممکن نیست. فرد عقلانی در عین حال که گذشته را مهم می شمارد می تواند با بررسی اثرات رفتار گذشته و مورد سوال قرار دادن عقاید و باورهای ناراحت کننده اش به تغییر رفتار کنونی خویش اقدام کند. فرد سالم بیش از آنچه که به گذشته توجه دارد به حال و وضعیت موجود توجه می کند.
10-اعتقادفرد به اینکه انسان در مقابل مشکلات و اختلالات رفتاری دیگران کاملا برآشفته و محزون می شود چنین تصویری هم نادرست است زیرا مشکل دیگران به ما ربطی ندارد وبنابراین نباید شدیدا ناراحت باشیم حتی اگر مشکل آن ها به مانیز مربوط باشد.چگونگی برداشت ما از مشکل است که ما را نارا حت می کند اگر قدرت کنترل دیگران در ماوجود دارد و در عین حال نگران آن ها هستیم این نگرانی ها توانایی کنترل کردن آن ها را در ما کاهش می دهد. رنج و اندوه زیاد ما را از آگاهی به مشکلات خود به دور می دارد.
فرد عقلانی به جای اضطراب و نگرانی درباره ی رفتار دیگران تلاش می کند که در صورت امکان به دیگران کمک کند تا رفتارشان را تغییر دهند و چنانچه نتواند چنین کمکی بکند آن را می پذیرد و تحمل می کند.
11- اعتقاد فرد به اینکه برای هر مشکلی یک راه حل درست و کامل، فقط یک راه حل وجود دارد و اگر انسان به آن دست نیابد بسیار وحشتناک و فاجعه آمیز خواهد بود این عقیده غیر عقلانی لست به این دلیل که اولا ؛ هیچگاه چنین راه حل کاملی وجود ندارد، ثانیا نتایجی که فرد از قصور در پیدا کردن چنین راه حلی تصور می کند، غیرواقعی است و تأکید بر پیدا کردن چنین راه حل مطلقی به اضطراب و ناراحتی می انجامد. ثالثا این نوع کمال گرایی به راه حل های ناقص تری منجر خواهد شد.
فرد عقلانی برعکس می کوشد تا حتی الامکان راه حل های متعددی را برای مشکل خویش بیابد و از بین آن ها بهترین و عملی ترین را انتخاب کند.
او آگاه است که هیچ راه حل کامل نیست و سودمندی راه حل ها امری نسبی است و بر حسب موقعیت
متغیر است.
عدول از این طرز فکر جزئی در بکار بستن شیوه ی حل مسأله در پیشبرد امور شخصی نشانه ی سلامت روانی خواهد بود (همدانی،1389، ص 31).
الیس معتقد است که توسل به این عقاید یازده گانه به اضطراب وناراحتی روانی منجر می شود وقتی فرد به چنین عقایدی توسل می جوید، در نگرش و برداشت های خویش شدیدا بر اجبار الزامو وظیفه تأکید دارد و خود را بی نهایت به وقوع امر خاصی مقید و پای بند می کند.
بنابراین اگر فرد خود را از این قید و بندها برهاند، به احتمال قوی در جهت سلامت نفس و رشد شخصیت حرکت خواهد کرد (شفیع آبادی و ناصری،1386،ص44).
شیوه ارزیابی تفکر غیرمنطقی چندین آزمون برای ارزیابی باورهای غیرمنطقی در دسترس است که از مهمترین آن ها می توان به موارد زیر اشاره نمود:
SPB
ABS
RBT
TBT
در این قسمت توضیحات مختصری راجع به هر یک ارائه می شود :
زمینه یاب باور های شخصی (SPB) برای سنجش ایده های غیر منطقی بکار می رود این آزمون خود سنجی شامل 50 سوال است که در یک مقیاس 6 درجه ای، نمره گذاری می شود نمرات بالاتر نشانگر باور غیرمنطقی بالاتر است. ضریب آلفای گزارش شده برای کل آزمون 89 % است تست دارای پایایی کافی در فواصل کوتاه مدت می باشد این آزمون توسط کازینودر سال 1986 تهیه و مجددا تهیه ومجددا در سال 1989 اصلاح گردیده است.
2- مقیاس نگرش و باورها (ABS) برای ارزیابی میزان باورهای غیرمنطقی، به گونه ای که درمانگر منطقی – هیجانی بتوانند از آن استفاده کنند، ساخته شده است.مقیاس نگرش ها و باورها یک ابزار بالنسبه جدید است که زیاد مورد آزمون واقع نشده و بنابراین ممکن است با مقیاس های پیشین ساخته شده برای سنجش باورهای غیرمنطقی قابل مقایسه نباشد. برای بررسی چهار نوع باور غیرمنطقی با سه محتوای متفاوت، ساخته شده است در موقع اجرای این آزمون از آزمودنی ها خواسته می شود که میزان موافقت یا عدم موافقت خود با هریک از موارد آزمون را در مقیاس 5 درجه ای نشان دهند. برای مثال اگر اشخاص مهم مرا دوست نمی دارند به این دلیل است که من دوست داشتنی نبوده و آدم بدی هستم، هر سوال از مقیاس نگرش ها و باورها بر طبق دیدگاه آلبرت الیس (1977) معرف یکی از فرایندهای باور غیرمنطقی است. تفکر آرزومندانه، تفکر ترسناک، فاجعه آمیز، خودارزیابی کلی و تحمل ناکامی پایین واز نظر محتوا، موارد این مقیاس برای منعکس کردن
انواع محتواهای زیر تهیه شده :
پذیرش و تایید، موفقیت، شکست، آسودگی، ناکامی، نتایج تحلیل های آماری نشان می دهند که مقیاس نگرش ها و باورها دارای ثبات درونی قابل قبول و همچنین اعتبار همزمان کافی برای مقاصد پژوهشی است.
3- سیاهه رفتار منطقی (RBT) یک پرسشنامه 37 سوالی است که یک شاخص کلی از میزانباورهای غیرمنطقی و نیز شاخص های از 11 عامل باورهای غیر منطقی به طور جداگانه در اختیار می گذارد در RBT نمره ی بالا نشانگر سطح بالاتر باور غیرمنطقی است. اینسیاهه توسط شورکی، وتیمن در سال 1977 ساخته شده است.
4- آزمون باورهای غیر منطقی (TBT)لازمه انجام پژوهش پیرامون ارتباط بین پریشانی هیجانی وباورهای غیر منطقی، در اختیار بودن تکنیکهای قابل قبول و معتبر برای ارزیابی باورهای غیر منطقی است گرچه برای این منظور چندین ابزار که دارای این شرایط هستند وجود دارد اما در آزمونباورهای غیر منطقی جونز(1969) در مقایسه با ابزارهای دیگر، دارای وسیعترین کاربردبوده وبیشتر از دیگر ابزارهای موجود تحت بررسی و مطالعه واقع شده است و مشخص گردیده کهدارایروایی کافی می باشد(اسمیت و همکاران، 1984).



قیمت: 10000 تومان

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *