بررسی وجوه بیانی دیدگاه‌های اجتماعی امام علی(ع) در کلمات قصار نهج البلاغه- قسمت ۲۹

بررسی وجوه بیانی دیدگاه‌های اجتماعی امام علی(ع) در کلمات قصار نهج البلاغه- قسمت ۲۹

دراین عبارت غَفْلَتُهُ عَمَّا یَعْلَمُ (مشبه مرکب عقلی)به اشرف افعال..(مشبه به مرکب حسی)تشبیه شده است.نوع تشبیه بلیغ، مجمل و موکّداست. ( عرفان ؛۱۳۵۸ :۲/ ۲۲-۱۹)
یعنى نادیده گرفتن و چشم‏پوشى از معایب و لغزشهایى که در مردم سراغ دارد. از آن رو که لازمه این عمل فضایلى همچون تحمل سختى، بردبارى، گذشت و بخشش است. و تمام اینها فضایلى هستند که با بزرگوارى همراهند زیرا گاهى مقصود از بزرگوارى خوددارى انسان از اقدام به انجام خواسته قوه غضب در باره آن کسى است که او را خشمگین ساخته و دیگر پیامدهاى این فضایل، بنا بر این چشم‏پوشى از عیوب دیگران از بالاترین اعمال است. (بحرانی ؛ ۱۳۷۳ : ۵/۶۰۰ )
ب.کنایه؛
مجموع حکمت کنایه از نوع ایماء است ومقصود امام (ع)تشویق و ترغیب مسلمانان به عیب پوشی و پرهیز از هتک حرمت دیگران و حفظ آبروی آن هاست. (همان منبع)
۴-۰۵۵ نهج البلاغه-حکمت ۲۲۳
*وَقالَ عَلَیهِ ٱلسَّلامُ:مَنْ کَسَاهُ[۱۰۹] ٱلْحَیَاءُ ثَوْبَهُ لَمْ یَرَ ٱلنَّاسُ عَیْبَهُ*
و درود خدا بر او، فرمود: آن کس که لباس حیاء بپوشد، کسى عیب او را نبیند.
موضوع:(اخلاقى، اجتماعى) حیاء و عیب پوشى
تأکیدحضرت(ع)براین که هرکس ملکه حیا را دارا باشدوشرم داشته و خجالت بکشددراین صورت او هرگزمرتکب عیبی نمی شود.. ( کمره ای ؛۱۳۵۶: ۲۱/۲۸۹)
وجوه بیانی و سیمای ادبی حکمت
استعاره؛
کسا(پوشاند)استعاره مصرّحه مرشّحه ازترک عیبهاوپنهان ماندن(مستعارله) دلیل آن اسناد فعل کَسَابه غیرفاعل اصلی(ٱلْحَیَاءُ)وحیاءترشیح مستعارمنه است(عرفان؛۱۳۵۸ :۲/ ۱۸۵)
کلمهثَوْبَ(مستعارمنه)رااستعاره مصرّحه براى شرمى(مستعارله) که فراگیر انسان است، آورده، و با استعمال کساه استعاره ترشیحى به کار برده است. مقصود آن است که فضیلت حیاء باعث ترک عیبها و دیده نشدن عیب در شخص دارنده این فضیلت مى‏شود و یا این که اگر [شخص با حیا] مرتکب یکى از صفات ناپسندى شود که آن را عیب مى‏داند، نهایت پرده پوشى را نموده و تلاش مى‏کند تا آن را پنهان دارد، به این گمان که مردم آن را نمى‏بینند. (بحرانی ؛ ۱۳۷۳ : ۵/۶۰۲ )
۴-۰۵۶ نهج البلاغه-حکمت ۲۲۴
*وَقالَ عَلَیهِ ٱلسَّلامُ:بِکَثْرَهِ ٱلصُّمْتِ تَکُونُ ٱلْهَیْبَهُ[۱۱۰]-وَ بِالنَّصَفَهِ[۱۱۱] یَکْثُرُ ٱلْمُوَاصِلُونَ[۱۱۲]-وَ بِِالإِفْضَالِ[۱۱۳] تَعْظُمُ ٱلأَقْدَارُ- وَ بِالتَّوَاضُعِ تَتِمُّ ٱلنِّعْمَهُ-وَ بِاحْتِمَالِ ٱلْمُؤَنِ[۱۱۴] یَجِبُ السُّؤْدُدُ[۱۱۵]-وَ بِالسِّیرَهِ ٱلْعَادِلَهِ یُقْهَرُ ٱلْمُنَاوِئُ[۱۱۶]– وَ بِِالْحِلْمِ عَنِ ٱلسَّفِیهِ تَکْثُرُ ٱلأَنْصَارُ عَلَیْه‏ِ*
و درود خدا بر او، فرمود: با سکوت بسیار، وقار انسان بیشتر شود،
و با انصاف بودن، دوستان را فراوان کند،
و با بخشش، قدر و منزلت انسان بالا رود،
و با فروتنى، نعمت کامل شود،
و با پرداخت هزینه‏ها، بزرگى و سرورى ثابت گردد،
و روش عادلانه، مخالفان را درهم شکند،
و با شکیبایى در برابر بى‏خرد، یاران انسان زیاد گردند.
موضوع: (اخلاقى، اجتماعى) برخى از ارزش‏هاى اخلاقى
حضرت (ع)دراین جملات نسبت به خصلت هایی عالی برای فرمانروایان وفرماندهان وبزرگان که مسئولیت های بزرگی دارندآگاهی داده است،چراکه آنان از[دیگراقشارجامعه]برای داشتن این ویژگی هاسزاوارترند. ( کمره ای ؛ ۱۳۵۶: ۲۱)
وجوه بیانی و سیمای ادبی حکمت؛
تشبیه؛
بِکَثْرَهِ الصُّمْتِ مشبه مرکب حسی،بِالنَّصَفَهِ مشبه مفردمطلق عقلی، بِِالإِفْضَالِ مفردمطلق عقلی،بِالتَّوَاضُعِ مفردمطلق عقلی،َ بِاحْتِمَالِ الْمُؤَنِ مشبه مرکب عقلی وَ بِالسِّیرَهِ الْعَادِلَهِ مفردمقیدعقلی وَ بِالْحِلْمِ عَنِ السَّفِیهِ مفرد مقیدعقلی به ترتیب به تَکُونُ الْهَیْبَهُ ، یَکْثُرُ الْمُوَاصِلُونَ،تَعْظُمُ الْأَقْدَارُ، تَتِمُّ النِّعْمَهُ،یَجِبُ السُّؤْدُدُ، یُقْهَرُ الْمُنَاوِئُ ،تَکْثُرُ الْأَنْصَارُ عَلَیْه مشبه مرکب عقلی تشبیه شده است نوع تشبیه درآن هامفروق و بلیغ است.
۴-۰۵۷ نهج البلاغه-حکمت ۲۲۶
*وَقالَ عَلَیهِ ٱلسَّلامُ: ٱلطَّامِعُ فِی وَثَاقِ[۱۱۷]ِ ٱلذُّلِّ *
و درود خدا بر او، فرمود: طمعکاردربندذلت است.
موضوع: (اخلاقى، اجتماعى) طمع‏ورزى و خوارى
حضرت دراین حکمت عزت نفس و بزرگمنشی را به مسلمانان یادآوری می فرماید.وآنان را ازاین که به طمع خواسته های خود تن به ذلت و خواری دهندبرحذر داشته است.
وجوه بیانی و سیمای ادبی حکمت؛
استعاره؛
ٱلطَّامِعُ .. استعاره مکنیه زیرا انسان طمعکاردراین کلمه به اسیرتشبیه شده است وپس از حذف مشبه به، مشبه (الطامع)را با لوازم اسارت یعنی وثاق(استعاره تخییلیه) آورده. (عرفان؛۱۳۵۸ :۲/ ۱۸۵)
طمع کاررا متوجه کسی ساخته است که خواسته اش را از او می طلبدوریسمانی نامرئی را ترسیم کرده است که به گردنش می اندازدودرخصوص موردطمعش اورا به بند می کشدبه طوری که گویی اسیرویا حیوانی است که با طناب بسته اند.واین است معنی وَثَاقِ ٱلذُّلِّ.
امام (ع) کلمه وثاق را استعاره آورده است براى ذلتى که شخص در برابر طمع درگیر آن شده است نظیر این مطلب در عبارت الطمع رقّ مؤبّد، گذشت.

این را هم حتما بخوانید :   پژوهش - بررسی موانع توسعه تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط ایران و ارائه ...

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت  jemo.ir  مراجعه نمایید.