فایل – بررسی وجوه بیانی دیدگاه‌های اجتماعی امام علی(ع) در کلمات قصار نهج البلاغه- قسمت ۳

فایل – 
بررسی وجوه بیانی دیدگاه‌های اجتماعی امام علی(ع) در کلمات قصار نهج البلاغه- قسمت ۳

ما نیز بررسى ویژگیهاى بیانى نهج البلاغه را در چهار باب پى مى گیریم:
باب اول: تشبیه
باب دوم:استعاره
باب سوم: حقیقت و مجاز
باب چهارم: کنایه
۳-۰۳تشبیه
۳-۳-۱تعریف تشبیه
تشبیه در لغت به معنى تمثیل و در اصطلاح، به معنى بستن عقد مشابهت بین دو چیز یا بیشتر است که مقصود، مشارکت آنها در یک یا چند صفت براى تبیین غرضى که متکلم در ذهن مى پروراند، مى باشد. ( همان)
تشبیه یکى از مظاهر زیبایى در زبان است و در علم بلاغت پایگاهى عظیم دارد چرا که باعث روشنگرى و تقریب معانى دور از ذهن مى گردد و بر فضل و جمال معانى مى افزاید و مجالى گسترده و فروعى فراوان و فوایدى انبوه دارد.
۳-۳-۲انواع تشبیه
الف.تشبیه مفصّل و مجمل
تشبیه به اعتبار ذکر یا حذف وجه شبه به دو قسمت تقسیم مى گردد:الف” تشبیه مفصل: تشبیهى است که وجه شبه در آن ذکر شده باشد مانند:وَاللهِ لا أَکونُ کَمُستَمِعِ اللّدَمِ یَسمَعُ النّاعِىَ وَ یَحضُرُ الباکىَ “ثُمَّ لا یَعتَبِرُ“.(نهج البلاغه-خطبه ۱۴۸)
به خدا من چون آن کس نباشم که بر سینه زدن، ناله برآوردن، و گریه کردن- بر مرده را- شنود و ببیند، پس سر خود گیرد و پند نپذیرد.
سه جمله آخر کلام همه در سیاق وجه شبه است. ب” تشبیه مجمل تشبیهى است که در آن وجه شبه محذوف باشد. مانند:وَیلٌ لِسَکَکِکُمُ العامِرَهِ وَ الدُّورِ ٱلْمزَخرَفَهِ الّتى لَها أجنِحَهٌ کَأجنِحَهِ ٱلنّسُورِ وَ خَراطیمُ کَخَراطیمِ ٱلْفیلَهِ(نهج البلاغه-خطبه ۱۲۸)
واى بر کوچه هاى آبادان شما و خانه هاى نگارین که سایبانهاى آن چون بالهاى کرکسان است و آب روهاى آن چون خرطومهاى پیلان.
در تشبیه مجمل وجه شبه گاه امرى است ظاهر و قابل فهم براى همگان، مانند: زید کلاسد و گاهى مطلبى است پوشیده و نیازمند تامل مانند:در اخبار به حکومت “مروان بن حکم“:أمّا إنّ لَهُ أمرُهُ کَلَعقهِ الکَلبِ أنفَهُ. (نهج البلاغه-خطبه ۷۲)
همانا وى بر مردم حکومت کند… چندانکه سگ بینى خود را لیسد.
ب.تشبیه تام الارکان
از بهم آمیختن دو گونه ى “مرسل و موکد” با “مجمل و مفصل” چهار نوع تشبیه حاصل مى گردد:
۱- مرسل مفصل
۲- مرسل مجمل
۳- موکد مفصل
۴- موکد مجمل

  1. تشبیه مرسل مفصل که ارکان چهارگانه تشبیه یعنى مشبه، مشبه به، وجه شبه و ادات تشبیه در آن ظاهر است تشبیه تام الارکان نام دارد مانند:کُن فِى ٱلْفِتنَهِ کَابنِ اللَّبُونِ، لا ظَهرَ فَیُرکَبََ وَ لا ضَرعَ فَیُحلَبَ. (نهج البلاغه-حکمت ۱)

در هنگام فتنه، چون شتر دو ساله باش، نه پشتى دارد تا سوارش شوند و نه پستانى دارد تا شیرش را بدوشند، چنان زندگى کن که در تو طمع نبندند.
ابن اللبون بچه شتر نرى است که دو سال عمر کرده و به سن سه سالگى پا گذاشته، به چنین شترى اگر ماده باشد ابنه اللبون مى گویند. وجه تسمیه در این است که مادر این بچه غالبا بچه ى دیگرى را در این زمان شیر مى دهد و لذا داراى شیر است. لبون به شتر و گوسفند شیرده اطلاق مى شود، خواه شیرش زیاد باشد یا کم. اگر فراوانى شیرش را اراده کنند، به آن لبنه مى گویند. ابن لبون و ابن اللبون به صورت معرفه و نکره هر دو استعمال مى شود.
ابن اللبون از سویى کامل نشده است که بتوان از قدرت پشت او براى سوارى استفاده کرد و ماده ى پستان دار هم نیست تا بتوان از او دوشید. بنابراین رهایش مى کنند و از او کار نمى کشند. منظور از ایام فتنه نیز ایام جنگ بین دو فرمانرواى ظالم است… اما اگر یکى بحق قیام کرده باشد، نه تنها ایام فتنه نیست بلکه حمل سلاح و مبارزه در رکاب او جهاد در راه خداست. ( ابن ابی الحدید ؛ ۱۳۷۹-۱۳۶۸: ۱۸/ ۸۳)
عبارت لا ظَهرَ فَیُرکبَ تا آخر مفید وجه شبه مى باشد و ارکان چهارگانه تشبیه، در متن جمله مذکور است.
چون به او اشارت کردند تا پى “طلحه” و “زبیر” نرود و آماده جنگ با آنان نشود، فرمود:وَ اللهِ لا أکونُ کَالضّبُعِ تَنامُ عَلَى طُولِ ِٱللّدمِِ حَتّى یَصِلَ إلَیها طالِبُها وَ یَختَلُها راصِدُها… (نهج البلاغه-خطبه ۶)
به خدا چون کفتار نباشم که با آهنگ به خوابش کنند و فریبش دهند و شکارش کنند…
معروف است که چون مى خواهند کفتار را شکار کنند، بر در لانه اش دف و چنگ مى نوازند تا به خواب رود. سپس دست و پاى آن را مى بندند.(شهیدی؛۱۳۷۸: ۴۵۲ )
عبارت “تَنامُ عَلَى…” در مقام بیان وجه شبه مى باشد و این تشبیه تام الارکان است، البته ناگفته نماند عبارت لا ظهر فیرکب در مثال خود وجه شبه نیست و صرفا مفهوم آن مى باشد که مى توان این موارد را وجه شبه ضمنى نام نهاد.
ج.تشبیه بلیغ
تشبیه موکد مجمل که در آن هم ادات تشبیه و هم وجه مشبه محذوف است، تشبیه بلیغ نامیده مى شود، مانند: ألْوِلایاتُ مَضامیرُ ٱلرّجالِ.(نهج البلاغه-خطبه ۴۳۲)
حکمرانیها، میدانهاى مسابقه ى مردان است.

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.