جستجوی مقالات فارسی – بینامتنیت قرآن و دفتر اول، دوم و سوم مثنوی از دیدگاه ژرار ژنت- …

جستجوی مقالات فارسی – بینامتنیت قرآن و دفتر اول، دوم و سوم مثنوی از دیدگاه ژرار ژنت-  …

اقتباس از آیه «تَعْرُجُ الْمَلائِکَهُ وَ الرُّوحُ إِلَیْهِ فی‏ یَوْمٍ کانَ مِقْدارُهُ خَمْسینَ أَلْفَ سَنَهٍ»، (که فرشتگان و روح در روزی که به اندازه‌ی پنجاه هزار سال [دنیوی] است به سوی او فرا می‌روند.)، (معارج، ۴). مولانا با استفاده از این آیه به شرح احوال عارفان و بی‌خبری مردمان از احوال آنان می پردازد.

مـرکــب ظن بــر فلـک‌ها کی دویــد
از حــق إِنَّ الـظَّــنَّ لا یُـغْـنـی رســید
(۱/۳۴۴۸)
اقتباس از آیه «وَ ما یَتَّبِعُ أَکْثَرُهُمْ إِلاَّ ظَنًّا إِنَّ الظَّنَّ لا یُغْنی‏ مِنَ الْحَقِّ شَیْئاً إِنَّ اللَّهَ عَلیمٌ بِما یَفْعَلُونَ»، (و بیشترینه‌شان جز از گمان پیروی نمی‌کنند [و] گمان حق را به بار نمی‌آورد؛ بی‌گمان خداوند به آنچه می‌کنند داناست.)، (یونس، ۳۶). مولانا به این آیه اشاره می‌کند که درباره‌ی مردم بی‌ایمان و گرفتارات ظن است.

بــار بــاشد عـلم کــان نـبـود ز هــو
گـفــت ایـــزد یَــحْـمِــلُ أَسْـفـــارهُ
(۱/۳۴۵۴)
«مَثَلُ الَّذینَ حُمِّلُوا التَّوْراهَ ثُمَّ لَمْ یَحْمِلُوها کَمَثَلِ الْحِمارِ یَحْمِلُ أَسْفاراً…»، (داستان کسانی که [عمل به] تورات بر آنان تکلیف شد، سپس آن‌را [چنانکه باید و شاید] رعایت نکردند همانند چارپایی بر او کتابی چند است…)، (جمعه، ۵) این آیه درباره‌ی علمای یهود است که تنها به ظاهر دین می‌پرداختند. مولانا این آیه را در بحث علم آورده و معتقد است که علم اهل تن همچون بارخران بر آنان باری سنگین است.

تـا بـه أَسْـفَـل مــی‌بـرد ایـن نـیـم را
مـی‌دهــد رنـگ أَحْسَـنِ تَـقْــویـم را
(۱/۳۵۲۸)
اقتباس از آیات «لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فی‏ أَحْسَنِ تَقْویمٍ. ثُمَّ رَدَدْناهُ أَسْفَلَ سافِلینَ»، (به راستی انسان را در بهترین قوام آفریده‌ایم. پس او را به فرودین فرود بازگرداندیم.)، (تین، ۴-۵). مولانا می‌گوید بنیاد آفرینش بر نیکی است بازتاب وجود انسان‌ها آن‌را به فرودین می‌برد. او خلاقانه از مفهوم و برخی از عبارات ِ آیات مذکور برای بیان مقصود خود استفاده می‌کند.

بــانَ مــنــکم کــامِــنٌ لا یُشتَــهــی
یــوم تُــبْــلَــى والـسَّـرائِــرُ کُــلَّهــا
(۱/۳۶۰۵)
برگرفته از آیات «یَوْمَ تُبْلَى السَّرائِرُ. فَما لَهُ مِنْ قُوَّهٍ وَ لا ناصِرٍ»، (روزی که رازها از پرده بیرون افتد. آنگاه او را یارو یاوری نیست.)، (طارق، ۹-۱۰). در این بیت مولانا حکمت رب الوجود را توضیح می‌دهد. در مصراع اول به آیه مذکور اشاره می‌کند او در وسط آیه واو افزود و باقی بیت سروده اوست.

جمـلـۀ الاَسـتــار مـمــا اُفــضِـعَــت
چـون سُـقُــوا مـاءً حَـمیـماً قُــطـَّعَـت
(۱/۳۶۰۶)
برگرفته از عبارت قرآنی «… وَ سُقُوا ماءً حَمیماً فَقَطَّعَ أَمْعاءَهُمْ»، (به آنان آبی جوشان نوشانده می‌شود که دل و روده‌هایشان را پاره پاره می‌کند.)، (محمد، ۱۵). آیه درباره‌ی مجازات کافران در آن جهان است و مولانا با اندکی تغییر آن‌را در مصرع اول آورده است.

زشـت را هــم زشـت جفت و بابتست
الْـخَـبیـثـاتُ الْـخَـبـیثین حـکمـتـسـت
(۱/۳۶۱۰)
اقتباس از عبارت قرآنی «الْخَبیثاتُ لِلْخَبیثینَ وَ الْخَبیثُونَ لِلْخَبیثاتِ وَ الطَّیِّباتُ لِلطَّیِّبینَ وَ الطَّیِّبُونَ لِلطَّیِّباتِ…»، (… زنان پلید برای مردان پلیدند، و مردان پلید برای زنان پلید؛ و زنان پاک برای مردان پاکند و مردان پاک برای زنان پاک…)، (نور،۲۶). این آیه سنخیت و همگنی میان افراد را بیان می‌کند که نوعی گرایش در درون افراد است و آن‌ها را به هم می‌کشاند. مولانا معتقد است این حکمتی است که در این جهان هر چیزی با جنس خود سازگار می‌باشد.

سـر مکـش از دوسـت واسْجُدْ واقْتَـرِبْ
ور رهـی خواهــی ازین سجـن خرِیب
(۱/۳۶۱۳)
اقتباس از آیه «کَلاَّ لا تُطِعْهُ وَ اسْجُدْ وَ اقْتَرِبْ»، (حاشا، از او پیروی مکن، و سجده بر و تقرّب جوی.)، (علق، ۱۹). مولانا در مصراع دوم با استفاده از آیه می‌گوید به خدا سجده کن و به او نزدیک شو تا ازین زندان ویران راهی به بیرون بگشایی.

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است