جستجوی مقالات فارسی – بینامتنیت قرآن و دفتر اول، دوم و سوم مثنوی از دیدگاه ژرار ژنت- …

جستجوی مقالات فارسی – بینامتنیت قرآن و دفتر اول، دوم و سوم مثنوی از دیدگاه ژرار ژنت-  …

اشاره به آیات «وَ ما یَنْطِقُ عَنِ الْهَوى‏. إِنْ هُوَ إِلاَّ وَحْیٌ یُوحى»، (و از سر هوای نفس سخن نمی‌گوید. آن جز وحیی نیست که به او فرستاده می‌شود.)، (نجم، ۳-۴). واژه یا عبارتی که نشانه‌ی استفاده مولانا از آیات مذکور باشد در بیت دیده نمی‌شود ولی مفهوم مشابه است بنابراین می‌توان گفت که مولانا از مفهوم آیات به صورت غیر صریح استفاده کرده است.

مــی‌زیــد خـوش عیـش بی‌زیر و زبر
انــدریـن عــالــم هــزاران جــانــور
بـر درخـت و بـرگ شـب نـاسـاخـته
شـکـر مــی‌گـویـد خـــدا را فـاخـتـه
از هــمــه مُــردار بُــبـریــده امــیـد
بـــاز دسـتِ شــاه را کــرده نـــویـد
شـد عـیـال الله و حــق نـعـم المُعـیل
همـچنـین از پشّـه گـیری تـا بـه پـیـل
(۱/۲۲۹۵-۲۲۹۹)
الهام از آیه «وَ کَأَیِّنْ مِنْ دَابَّهٍ لا تَحْمِلُ رِزْقَهَا اللَّهُ یَرْزُقُها وَ إِیَّاکُمْ وَ هُوَ السَّمیعُ الْعَلیمُ»، (و چه بسیار جنبنده که عهده‌دار روزی خود نیست، بلکه خداوند روزی بخش او و شماست و او شنوای داناست.)، (عنکبوت، ۶۰). مولانا این ابیات را به عنوان مثالی ذکر می‌کند تا بگوید اگر حقیقتاً به خدا توکل کنید خداوند همان‌طور که روزی به پرندگان می‌رساند، شما را نیز روزی می‌دهد. مفهوم آیه در بیت آخر نمود بیشتری پیدا می‌کند.

نــورِ یـزدان سُغـبـه کُـفّـار نـیــسـت
روح صـالــح قــابــل آزار نــیـسـت
(۱/۲۵۲۲)
مصرع دوم اشاره به آیه «یُریدُونَ لِیُطْفِؤُا نُورَ اللَّهِ بِأَفْواهِهِمْ وَ اللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْکافِرُونَ»، (می‌خواهند نور الهی را با سخنان خویش خاموش کنند، حال آنکه خداوند کمال بخش نور خویش است، ولو آنکه کافران ناخوش داشته باشند.)، (صف، ۸). مولانا در مصرع دوم به این نکته اشاره دارد که کافران نمی‌توانند به نور الهی آسیب برسانند و این مفهوم با اندکی تفاوت در آیه مذکور نیز آمده است.

نــور پــاکــت را درینـجــا یـافـتـنـد
جــسم خــاکت را ازینـجــا بـافـتـنـد
(۱/۲۶۶۸)
الهام از آیه «وَ مِنْ آیاتِهِ أَنْ خَلَقَکُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ إِذا أَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ»، (و از جمله آیات او این است که شما را از خاک آفرید، سپس که انسان شدید [در زمین] پراکنده شدید.)، (روم، ۲۰). آفرینش انسان از خاک را مولانا از این آیه الهام گرفته است.

حــق آنـکـس کـه بـدو دارم رجــوع
از ســر مـهـر و صـفا است و خضـوع
(۱/۲۶۸۳)
بیت دوم الهام از آیه «الَّذینَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصیبَهٌ قالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ»، (همان کسانی که چون مصیبتی با آنان رسد گویند: إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ [ما از خداییم و به خدا باز می‌گردیم].)، (بقره، ۱۵۶). رجوع و بازگشت مجدد انسان به سوی پروردگار را مولانا از آیه ذکر شده الهام گرفته است.

هســت محسوس حــواس اهــل دل
نطـق آب و نطـق خــاک و نطـق گِـل
(۱/۳۲۸۴)
اشاره به عبارت قرآنی «… وَ إِنْ مِنْ شَیْ‏ءٍ إِلاَّ یُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لکِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبیحَهُمْ إِنَّهُ کانَ حَلیماً غَفُوراً»، (… و هیچ چیز نیست مگر آنکه شاکرانه او را تسبیح می‌گوید ولی شما تسبیح آنان را در نمی‌یابید؛ او بردبار آمرزگار است.)، (اسراء، ۴۴). مولانا اشاره غیر صریح به آیه مذکور اشاره می‌کند.

سغـبـه شـد مــاننــد عیــسـی زمـان
بـلـعــم بــاعــور را خـلــق جهــان
صـحـت رنــجـور بــود افـســون او
ســجـده نــاوردنـد کــس را دون او

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است