بینامتنیت قرآن و دفتر اول، دوم و سوم مثنوی از دیدگاه ژرار ژنت- …

بینامتنیت قرآن و دفتر اول، دوم و سوم مثنوی از دیدگاه ژرار ژنت-  …


تـا چـهـل سـالـش کـنـد مــرد تمـام
آدمـــی را انــدک انــدک آن هـمــام
(۳/۳۵۰۲)
اقتباس از عبارت قرآنی «وَ وَصَّیْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَیْهِ إِحْساناً حَمَلَتْهُ أُمُّهُ کُرْهاً وَ وَضَعَتْهُ کُرْهاً وَ حَمْلُهُ وَ فِصالُهُ ثَلاثُونَ شَهْراً حَتَّى إِذا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَ بَلَغَ أَرْبَعینَ سَنَهً…»، (و به انسان سفارش کرده‌ایم که در حق پدر و مادرش نیکی کند [چرا که] مادرش به دشواری او را آبستن بوده و به دشواری او زاده است، و [دوران] بار گرفتن و از شیر گرفتن او سی ماه است، تا آنکه به کمال رشدش برسد و به چهل سالگی برسد…)، (احقاف، ۱۵). اینکه رشد کامل در چهل سالگی رخ می‌دهد مفهومی است که از آیه مذکور اقتباس شده است.

تـا رهند از حرص خـود یک ساعتـی
شـب پدیـد آیـد چـو گنــج رحمـتی
(۳/۳۷۳۳)
اشاره به آیه «هُوَ الَّذی جَعَلَ لَکُمُ اللَّیْلَ لِتَسْکُنُوا فیهِ وَ النَّهارَ مُبْصِراً إِنَّ فی‏ ذلِکَ لَآیاتٍ لِقَوْمٍ یَسْمَعُونَ»، (او کسی که شب را برای شما آفرید تا در آن آرام گیرید و روز چشم اندازی روشن ساخت؛ در این عبرت‌ها برای گروهی است که گوش شنوا دارند.)، (یونس، ۶۷). مولانا از مفهوم آیه استفاده و از آن تفسیری نو ارائه کرده است.

صـبـح آمــد خـواب را کـوتـاه کــن
خـویشـتـن را نیـک ازیـن آگـاه کـن
(۳/۳۹۲۴)
اشاره به عبارت قرآنی «…إِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ أَ لَیْسَ الصُّبْحُ بِقَریبٍ»، (… [بدان که] وعده‌گاه آنان صبح است، آیا صبح نزدیک نیست؟)، (هود، ۸۱). در اینجا مولانا براى هشدار به مستمعان جمله‌اى معترضه مى‌گوید: اى مستمع مثنوى معنوى، به خوبى این نکته را دریاب که بامداد فرارسیده و خواب را باید کوتاه کنى. مصرع دوم یادآور مفهوم عبارت قرآنی مذکور است.

از لـعـابــی خیـمــه کـی افراشـتــی
عنـکـبـوت ار طـبــع عنـقـا داشـتـی
(۳/۳۹۸۱)
اشاره به عبارت قرآنی «…کَمَثَلِ الْعَنْکَبُوتِ اتَّخَذَت بَیتاً إِنَّ أَوْهَنَ الْبُیُوتِ لَبَیْتُ الْعَنْکَبُوتِ لَوْ کانُوا یَعْلَمُونَ»، (… همانند داستان عنکبوت است که خانه‌ای ساخت، و اگر درمی‌یافتند سست‌ترین خانه‌ها، خانه‌ی عنکبوت است.)، (عنکبوت، ۴۱). مولانا از آیه در منطق تمثیلی بهره برده است.

گــرچـه انـدر لاف سحــر بابـلـنــد
پــس گـریزنـد و تو را تنــهــا هلند
(۳/۴۰۳۲)
اشاره به عبارت قرآنی «…یُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَ ما أُنْزِلَ عَلَى الْمَلَکَیْنِ بِبابِلَ هارُوتَ وَ مارُوتَ…»، (… آنان به مردم سحر مى‏آموختند و نیز آنچه بر دو فرشته هاروت و ماروت در بابل نازل شده بود…)، (بقره، ۱۰۲). مولانا از آیه در منطق تمثیلی به قصد تعلیم استفاده کرده است.

همچو پیــل خــواب بیـن یاغی شود
زانـک انسـان در غـنـــا طـاقی شـود
(۳/۴۲۰۰)
اقتباس از آیات «کَلاَّ إِنَّ الْإِنْسانَ لَیَطْغى‏. أَنْ رَآهُ اسْتَغْنى»، (چنین نیست، بی‌گمان انسان سر به طغیان برآورد. از این‌که خود را بی‌نیاز [و توانگر] بینید.)، (علق، ۶-۷). مفهوم آیات مذکور را در مصرع اول می‌توان یافت.

زان رَسَــن قـومـی درون چَه شدنــد
زانـک از قــرآن بسی گمــره شدنــد
(۳/۴۲۰۹)
اقتباس از آیه «وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَهٌ لِلْمُؤْمِنینَ وَ لا یَزیدُ الظَّالِمینَ إِلاَّ خَساراً»، (و از قرآن آنچه برای مؤمنان شفابخش و رحمت است نازل می‌کنیم، و [این کتاب] بر ستمکاران [مشرک] جز زیان نیفزاید.)، (إسراء، ۸۲) و «…یُضِلُّ بِهِ کَثیراً وَ یَهْدی بِهِ کَثیراً وَ ما یُضِلُّ بِهِ إِلاَّ الْفاسِقینَ»، (…بسیاری را بدان گمراه و بسیاری را راهنمایی می‌کند، ولی جز نافرمانان کسی را بدان بیراه نمی‌گرداند.)، (بقره، ۲۶). مولانا از آیه و عبارت قرآنی در منطق تمثیلی بهره برده است.

ایـن چـنیـن آسـان یکـی سـوره بگـو

دانلود متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir