سایت مقالات فارسی – بینامتنیت قرآن و دفتر اول، دوم و سوم مثنوی از دیدگاه ژرار ژنت- قسمت ۶۶

سایت مقالات فارسی – 
بینامتنیت قرآن و دفتر اول، دوم و سوم مثنوی از دیدگاه ژرار ژنت- قسمت ۶۶

خوان فرسـتاد و غـنـیـمـت بـر طـبـق
بـاز عـیسی چـون شـفـاعت کرد حـق
(۱/۸۰-۸۳)
بیت اول اقتباس از عبارات قرآنی «وَ ظَلَّلْنا عَلَیْکُمُ الْغَمامَ وَ أَنْزَلْنا عَلَیْکُمُ الْمَنَّ وَ السَّلْوى…»(و ابر را سایبان شما گرداندید و برایتان منّ و سلوی فرو فرستادیم…)، (بقره، ۵۷) و« … وَ ظَلَّلْنا عَلَیْکُمُ الْغَمامَ وَ أَنْزَلْنا عَلَیْکُمُ الْمَنَّ وَ السَّلْوى»، (… و ابر را سایبان آن‌ها گرداندیم و برایشان منّ و سلوی فرو فرستادیم…)، (اعراف، ۱۶۰).
بیت دوم و سوم اقتباس از آیه «وَ إِذْ قُلْتُمْ یا مُوسى‏ لَنْ نَصْبِرَ عَلى‏ طَعامٍ واحِدٍ فَادْعُ لَنا رَبَّکَ یُخْرِجْ لَنا مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ مِنْ بَقْلِها وَ قِثَّائِها وَ فُومِها وَ عَدَسِها وَ بَصَلِها قالَ أَ تَسْتَبْدِلُونَ الَّذی هُوَ أَدْنى‏ بِالَّذی هُوَ خَیْرٌ اهْبِطُوا مِصْراً فَإِنَّ لَکُمْ ما سَأَلْتُمْ وَ ضُرِبَتْ عَلَیْهِمُ الذِّلَّهُ وَ الْمَسْکَنَهُ وَ باؤُ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ ذلِکَ بِأَنَّهُمْ کانُوا یَکْفُرُونَ بِآیاتِ اللَّهِ وَ یَقْتُلُونَ النَّبِیِّینَ بِغَیْرِ الْحَقِّ ذلِکَ بِما عَصَوْا وَ کانُوا یَعْتَدُونَ.» (و چنین بود که گفتید ای موسی هرگز تاب تحمل یک خوراک تنها را نداریم پس از پروردگارت بخواه تا برای ما آنچه زمین می‌رویاند از سبزی و خیار، و سیر و عدس و پیاز برآورد. [موسی] گفت: آیا چیزی که پست‌تر است جانشین چیزی می‌کنید که بهتر است؟ به شهری در آیید که [در آنجا] آنچه خواستید فراهم است؛ و دچار خواری و نادانی شدند و سزاوار خشم الهی گردیدند. چرا که آیات الهی را انکار می‌کردند و پیامبران را به ناحق می‌کشتند این از آن رو می‌بود که سرکشی می‌کردند و از حد در می‌گذشتند.)، (بقره، ۶۱).
بیت چهارم اقتباس از آیات « قالَ عیسَى ابْنُ مَرْیَمَ اللَّهُمَّ رَبَّنا أَنْزِلْ عَلَیْنا مائِدَهً مِنَ السَّماءِ تَکُونُ لَنا عیداً لِأَوَّلِنا وَ آخِرِنا وَ آیَهً مِنْکَ وَ ارْزُقْنا وَ أَنْتَ خَیْرُ الرَّازِقین. قالَ اللَّهُ إِنِّی مُنَزِّلُها عَلَیْکُمْ فَمَنْ یَکْفُرْ بَعْدُ مِنْکُمْ فَإِنِّی أُعَذِّبُهُ عَذاباً لا أُعَذِّبُهُ أَحَداً مِنَ الْعالَمینَ.» (عیسی بن مریم گفت پروردگارا برای ما مائده‌ای از آسمان نازل فرما که عیدی برای ما، چه امروزیانمان و چه آیندگانمان و معجزه‌ای از تو باشد و به ما روزی ببخش که تو بهترین روزی دهندگانی. خداوند گفت: من فرو فرستنده‌ی آن بر شما هستم ولی پس از آن اگر کسی از شما انکار ورزد او را به چنان عذابی دچار می‌سازم که هیچ یک از جهانیان را آن‌چنان عذاب نکرده باشم.)، (مائده، ۱۱۴-۱۱۵).
این چهار بیت از داستان حضرت موسی وام گرفته شده‌اند، مولوی این آیات را در این ابیات نقل به معنا می‌کند. منبع و مرجع مولوی برای بیان این داستان، آیات قرآن است ولی برای نقل آن از بیان خلاقانه خود استفاده می‌کند. برای مثال، بیت دوم سیر و عدس را ذکر می‌کند ولی در آیه ۶۱ سوره بقره سبزی و خیار، و سیر و عدس و پیاز آمده است. بنابراین مولوی با اندکی دخل و تصرف و کم و کاست مطلب را بیان می‌کند.

آن ز بی‌بـاکـی و گـستـاخـیسـت هـم
هر چه بر تو آیـد از ظـلـمات و غـم
(۸۹/۱)
الهام از «ما أَصابَکَ مِن حسنۀٍ فَمِنَ اللهِ و وَ ما أَصابَکَ مِنْ سَیِّئَهٍ فَمِنْ نَفْسِکَ…»، (هر خیری که به تو برسد از سوی خداوند است و هر شری که به تو برسد از خود توست…)، (نساء، ۷۹) و «… و ما ظَلَمَهُم اللهُ و لکن أَنفُسَهُم یَظلِمون.»، (و خداوند به آنان ستم نکرد بلکه [خود] بر خویشتن ستم کردند.)، (آل عمران، ۱۱۷). در این بیت مولوی نقل به معنا کرده است و مفهوم آیه را به زبان خود بیان نموده است.

شد عــزازیــلی ز جــرأت ردّ بــاب
بُـد ز گـســتاخی کـسـوف آفـتــاب
(۱/۹۲)
اقتباس از آیه «قال فَاخرُج مِنها فَاِنّک رَجیمٌ»، (فرمود: پس از آن [بهشت] بیرون شو که تو مطرودی.)، (حجر، ۳۴) مولوی در بیت دوم از تمثیل استفاده کرده و رانده شدن ابلیس از بهشت به دلیل گستاخی‌اش می‌داند که رانده شدن و یا به قول مولوی ردّ باب شدن ابلیس را از مفهوم آیه فوق گرفته شده است.

چـون بـرآیـد شـمـس انـشـقّ القـمـر
سـایه خـواب آرَد تو را همـچون سحر
(۱/۱۱۸)
اقتباس از آیه‌ی «اقْتَرَبَتِ السَّاعَهُ وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ.»، (قیامت نزدیک شد و ماه دو پاره شد.)، (قمر، ۱)، این بیت تمثیلی است در بیان استدلال درباره‌ی خدا. می‌پنداریم با این استدلالات خدا را شناخته‌ایم ولی اگر آفتاب حقیقت بتابد همه‌ی این استدلال‌ها را بی‌حاصل می‌کند. مولانا از بخش از این آیه برای بیان بهتر مقصود خود بهره می برد.

بـوی پـیـراهـان یـوسـف یـافـتسـت
این نفـس جـان دامـنـم بـرتـافـتسـت
(۱/۱۲۵)
اقتباس از آیه‌ی «إذهَبوا بِقَمیصی هذا فَأَلقُوهُ علی وجهِ ابی یأتِ بصیراً وَ أتونی بأَهلِکم اجمعین. و لمّا فَصَلَتِ العِیرُ قال ابُوهم إنّی لَأَجِدُ ریحَ یوسفَ لولا أَن تُفنِّدُونِ.»، ([یوسف گفت:] حال این پیراهن مرا ببرید و آن را بر روی پدرم بیفکنید تا بینا شود و همه‌ی خانواده‌هایتان را به نزد من بیاورید. و چون کاروان رهسپار شد، پدرشان گفت اگر مرا به خرفتی متهم ندارید، من بوی پیراهن یوسف را می‌شنوم.)، (یوسف، ۹۳-۹۴). مولوی در وصف بی‌قراری و امیدواری‌اش برای دیدار شمس از داستان حضرت یوسف بهره می‌برد. همان‌طور که بوی پیراهن ی

این را هم حتما بخوانید :   بررسی رابطه بین توسعه بازار مالی و رشد اقتصادی در ایران۹۳- قسمت ۱۱

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است

وسف برای یعقوب امید دیدار یوسف را با خود دارد، جان مولانا نیز از این امید به هیجان آمده است.

سِـرّ آن را در نــیــابــد عام خَــلـق
آن پـسـر را کِـش خضر بُـبـرید حلق
(۱/۲۲۴)
اقتباس از آیه‌ «فَانطَلَقا حتّی إِذا لقیا غُلاماً فَقَتَلَهُ قال أَقَتَلتَ نَفساً زکیّۀً بغیر نفسٍ لقد جئتَ شیئاً نُکراً.»، (باز رهسپار شدند تا آنکه به جوانی برخوردند و [خضر] او را کشت [موسی] گفت آیا انسان بی‌گناهی را بدون آنکه قصاصی در بین باشد کُشتی، به راستی کار ناپسندیده‌ای کردی.)، (کهف، ۷۴) که آیه نقل به معنا شده است یعنی مولانا بخشی از آیه را تقسیر کرده و به زبان خود بیان می‌کند.

هـر چه فـرمـایـد بـود عـین صـواب
آنـکه از حــق یابد او وحی و جواب
(۱/۲۲۵)
مصرع اول اقتباس از آیه «وَ ما یَنطِقُ عَنِ الهَوی. اِن هُوَ إِلّا وحیٌ یُوحی.»، (و از سر هوای نفس سخن نمی‌گوید. آن جز وحیی نیست که به او فرستاده می‌شود.)، (نجم، ۳-۴). این بیت وام‌گیری از آیه قرآن و به کار بردن آن در معنای جدید برای منظوری خاص است.