علمی : بینامتنیت قرآن و دفتر اول، دوم و سوم مثنوی از دیدگاه ژرار …

علمی :
بینامتنیت قرآن و دفتر اول، دوم و سوم مثنوی از دیدگاه ژرار  …

اشاره به آیه «وَ لَقَدْ زَیَّنَّا السَّماءَ الدُّنْیا بِمَصابیحَ وَ جَعَلْناها رُجُوماً لِلشَّیاطینِ وَ أَعْتَدْنا لَهُمْ عَذابَ السَّعیرِ»، (و به راستی آسمان فرودین را به چراغ‌ها[ی ستارگان] آراستیم و آن‌ها را رماننده‌ی شیاطین گرداندیم و برای آنان عذاب آتش جهنم، آماده ساختیم.)، (ملک، ۵). رجوم جمع رجم به معنی سنگ پراندن است و در کتب مذهبی رجم سنگ زدن بر شیطان یا هر وجود شیطانی دیگر است و تعبیر دیگرش راندن و دور کردن کفر و شیطنت است که مولانا زیرکانه و خلاقانه از آن استفاده کرده است.

قـصّـه‌ی دوزخ بـخـوان بـا هـفـت در
صورت نـفـس ار بـجـویـی ای پـسـر
(۱/۷۸۲)
اقتباس از آیه «وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمَوْعِدُهُمْ أَجْمَعینَ. لَها سَبْعَهُ أَبْوابٍ لِکُلِّ بابٍ مِنْهُمْ جُزْءٌ مَقْسُومٌ»، (و بی‌گمان جهنم میعادگاه همگی آنان است. که هفت طبقه دارد، بخشی جدا کرده از آنان خاص هر طبقه است.)، (حجر، ۴۳-۴۴) مولانا این مضمون را که دوزخ هفت در دارد از این آیات وام گرفته است و تفسیرش این است که نفس از هر طرف می‌خواهد بر انسان چیره شود.

کـو در آتـش یـافـت سـرو یـاسـمیـن
انــدرآ اســرار ابــراهــیــم بــیـــن
(۱/۷۹۳)
الهام از آیه «قُلْنا یا نارُ کُونی‏ بَرْداً وَ سَلاماً عَلى‏ إِبْراهیمَ»، (گفتیم ای آتش بر ابراهیم سرد و سلامت شو)، (انبیاء، ۶۹) نشانی از لفظ آیه در بیت دیده نمی‌شود ولی آشکار است که مولانا از این آیه برای سرودن بیت وام گرفته است.

ای تـو را الـطــاف و عـلـم مِـنْ لَـدُن
بـاز آمـد کـای مـحـمّــد عـفــو کـن
(۱/۸۱۶)
اشاره به آیه «فَوَجَدا عَبْداً مِنْ عِبادِنا آتَیْناهُ رَحْمَهً مِنْ عِنْدِنا وَ عَلَّمْناهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْماً»، (آنگاه بنده‌ای از بندگان ما [خضر] را یافتند که به او رحمتی از سوی خویش ارزانی داشته و از پیشگاه خود به او علم لدنّی آموخته بودیم.)، (کهف، ۶۵) علم مِن لدن یعنی علم و آگاهی از طریق الهام، که با طی مراتب مدرسه‌ای به دست نیامده باشد و اصطلاح مأخوذ از آیه ذکر شده است.

اهـل مـوسـی را ز قِبطی واشـنـاخت
مـوج دریـا چـون به امـر حق بتاخت
(۱/۸۶۶)
اقتباس از آیات «وَ جاوَزْنا بِبَنی‏ إِسْرائیلَ الْبَحْرَ فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ وَ جُنُودُهُ بَغْیاً وَ عَدْواً حَتَّى إِذا أَدْرَکَهُ الْغَرَقُ قالَ آمَنْتُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ الَّذی آمَنَتْ بِهِ بَنُوا إِسْرائیلَ وَ أَنَا مِنَ الْمُسْلِمینَ»، (و بنى‏اسرائیل را از دریا گذراندیم، آنگاه فرعون و سپاهیانش از روى ظلم و تجاوز سر در پى آنان نهادند، تا آنجا که او [فرعون‏] غرق شدن را نزدیک دید، گفت خدایى جز آنکه بنى‏اسرائیل به او ایمان آورده‏اند، نیست و من از اهل تسلیمم.)، (یونس، ۹۰) و‏ «وَ أَنْجَیْنا مُوسى‏ وَ مَنْ مَعَهُ أَجْمَعینَ. ثُمَّ أَغْرَقْنَا الْآخَرینَ»، (و موسى و همراهانش، همگیشان را رهانیدیم‏. سپس دیگران را غرقه ساختیم‏.)، (شعراء، ۶۵-۶۶) بیت اشاره به قوم موسی و فرعون است که قوم موسی هنگام مهاجرت از مصر از دریای نیل گذشتند اما وقتی که فرعونیان پای در گذرگاه آن‌ها نهادند آب آن‌ها را فروگرفت، مفهومی که در آیات ذکر شده می‌توان یافت.

بـا زر و تـخـتـش بـه قعـر خود کشیـد
خـاک قـارون را چـو فـرمـان در رسـید
(۱/۸۶۷)
اقتباس از آیه «فَخَسَفْنا بِهِ وَ بِدارِهِ الْأَرْضَ فَما کانَ لَهُ مِنْ فِئَهٍ یَنْصُرُونَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ ما کانَ مِنَ المُنْتَصِرینَ»، (آنگاه او و خانه‌اش را به زمین فرو بردیم، و کس و کاری نداشت که در برابر خداوند یاریش دهند و کین‌ستان نبود.)، (قصص، ۸۱). قارون از ثروتمندان بنی اسرائیل و دشمن موسی بود و به فرمان حق خاک دهان گشود و او را با ثروتش فرو برد که این مفهوم را نیز در آیه ذکر شده می‌توان یافت.

بـال و پـر بگشـاد مرغـی شـد پـریـد
آب و گِل چـون از دم عـیـسـی چرید
(۱/۸۶۸)
اقتباس از عبارت قرآنی «وَ رَسُولاً إِلى‏ بَنی‏ إِسْرائیلَ أَنِّی قَدْ جِئْتُکُمْ بِآیَهٍ مِنْ رَبِّکُمْ أَنِّی أَخْلُقُ لَکُمْ مِنَ الطِّینِ کَهَیْئَهِ الطَّیْرِ فَأَنْفُخُ فیهِ فَیَکُونُ طَیْراً بِإِذْنِ اللَّهِ وَ أُبْرِئُ الْأَکْمَهَ وَ الْأَبْرَصَ وَ أُحْیِ الْمَوْتى‏ بِإِذْنِ اللَّهِ»(و پیامبری است به سوی بنی‌اسرائیل که [با آنان می‌گوید] من از سوی پروردگارتان برای شما معجزه‌ای آورده ام؛ که از گل برای شما چیزی به هیأت پرنده می‌سازم و در آن می‌دمم و آن به اذن الهی پرنده[ای جاندار] می‌شود…)، (آل عمران، ۴۹) نفَس عیسی که جلوه دیگری از فعل حق بود می‌توانست پیکره‌ی مرغی را که عیسی از گل ساخته بود جان دهد و توانای پرواز کند که این مفهوم نیز در آیه ذکر شده دیده می‌شود.

صـوفی کامـل شد و رست او ز نقص
کوه طور از نور موسـی شـد به رقـص
(۱/۸۷۰)
اقتباس از عبارت قرآنی «فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَکًّا وَ خَرَّ مُوسى‏ صَعِقاً فَلَمَّا أَفاقَ قالَ سُبْحانَکَ تُبْتُ إِلَیْکَ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُؤْمِنینَ»، (…پس چون پروردگارش بر او تجلّی کرد، آن را پخش و پریشان کرد و موسی بیهوش افتاد، سپس چون به خود آمد گفت تو پاک و منزهی، به درگاهت توبه کردن و من نخستین مؤمن [به این حقیقت] هستم.)، (اعراف، ۱۴۳). سخن مولانا این است که نور نبوت موسی کوه طور را به رقص آورد و کوه که جسم خاکی بود صوفی کامل شد که تفسیری از

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.

آیه ذکر شده است.