فایل – بینامتنیت قرآن و دفتر اول، دوم و سوم مثنوی از دیدگاه ژرار …

فایل – 
بینامتنیت قرآن و دفتر اول، دوم و سوم مثنوی از دیدگاه ژرار  …

گـویـم آتــش را که رو گـلـزار شــو
بحـر را گویـم که هیـن پـر نـار شــو
چـرخ را گـویـم فـرو در پـیش چشـم
کوه را گویــم سبک شو همچـو پشـم
هـر دو را سـازم چـو دو ابــر سـیـــاه
گویم ای خورشیـد مقرون شو بـه مـاه
(۲/۱۶۲۹-۱۶۳۱)
مصرع اول بیت اول اقتباس از آیات «و البَحرِ المَسجورِ»، (به دریای سرشار از آتش سوگند.)، (طور، ۶) و «و إِذا البحارُ سَجِّرت»، (و آنگاه که دریاها افروخته گردد.)، (تکویر، ۶) مصرع دوم بیت اول اقتباس از آیه «قُلْنا یا نارُ کُونی‏ بَرْداً وَ سَلاماً عَلى‏ إِبْراهیمَ»، (گفتیم ای آتش بر ابراهیم سرد و سلامت شو)، (انبیاء، ۶۹).
مصرع اول بیت دوم الهام از آیه «و تَکون الجبالُ کالعِهنِ المنفوش»، (و کوه‌ها مانند پشم‌های رنگین زده باشند.)، (قارعه، ۵). مصرع دوم بیت دوم اقتباس از آیات «و إِذَاالسَّماءُ کُشِطَت»، (چون آسمان برکنده شود)، (تکویر، ۱۱) و « إِذاالَّماءُ انفَطَرَت»، (چون آسمان گسسته شود.)، (انفطار، ۱) و « إِذَا السَّماءُ انْشَقَّتْ»، (آنگاه که آسمان بشکافد.)، (انشقاق، ۱).
بیت سوم الهام از آیه «وَ جُمِعَ الشَّمس و القَمَر»، (و خورشید و ماه در یک جا جمع آورده شوند.)، (قیامت، ۹) و مصرع دوم بیت سوم «وَ خَسَف القَمَر»، (و ماه تیره شود.)، (قیامت، ۸) و «إِذاالشَمسُ کُوِّرت»، (آنگاه که خورشید تاریک شود.)، (تکویر، ۱). مولانا در ابیات پیش از این می‌گوید حوادثى که در پى یکدیگر مى‌آیند و ما آن‌ها را با لفظ علّت و معلول تمیز مى‌دهیم، عادتى بیش نیست که آن را هم خداوند قرار داده و در ابیات فوق این معنا را تبیین مى‌کند.

دید ربّ خویش و شد بی‌خویش مست
روح آنکـس کــو بـه هنـگـام الـسـت
(۲/۱۶۶۸)
اقتباس از آیه «وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنی‏ آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قالُوا بَلى‏ شَهِدْنا أَنْ تَقُولُوا یَوْمَ الْقِیامَهِ إِنَّا کُنَّا عَنْ هذا غافِلینَ»، (و چون پروردگارت زاد و رود بنى‏آدم را از پشتهاى ایشان برگرفت، و آنان را بر خودشان گواه گرفت [و پرسید] آیا پروردگار شما نیستم؟ گفتند چرا، شهادت مى‏دهیم تا مبادا روز قیامت بگویید ما از این [حقیقت‏] بى‏خبر بودیم‏.)، (اعراف، ۱۷۲). مولانا به صورت ضمنی به آیه اشاره می‌کند.

که نـیـابی تا سـه روز اصــلاً بـگـفت
زان نـشــان هـم زکـریــا را بـگـفت
ایــن نشـان باشد که یحـیـی آیــدت
تا سه شب خامش کن از نیک و بدت
کیـن سکـوتـسـت آیـت مقصـود تـو
دم مــزن سـه روز انـدر گفـت‌وگــو
(۲/۱۶۷۶-۱۶۷۹)
الهام از آیه «قالَ رَبِّ اجْعَلْ لی‏ آیَهً قالَ آیَتُکَ أَلاَّ تُکَلِّمَ النَّاسَ ثَلاثَ لَیالٍ سَوِیًّا»، (گفت پروردگارا برای من نشانه‌ای قرار بده. فرمود نشانه‌ی تو این است که سه شب [و روز] در عین سلامت، با مردم نتوانی سخن گفت.)، (مریم، ۱۰). مولانا داستان زکریا را به عنوان نشان حق می‌آورد و می‌گوید و از نشانه‌ها بود که حق تعالى به زکریّا پدر حضرت یحیى فرمود که: تا سه روز نباید با کسى حرفى بزنى.

انــدر آتــش دیــد مــا را نــور داد
اذْکُــرُوا اللَّــه شــاه مــا دستــور داد
(۲/۱۷۱۵)
اقتباس از آیه «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اذْکُرُوا اللَّهَ ذِکْراً کَثیراً»، (ای مؤمنان خداوند را بسیار یاد کنید.)، (احزاب، ۴۱). مولانا به عبارت قرآنی به طور ضمنی اشاره می‌کند و خلاقانه آن‌را به‌کار می‌گیرد.

مــن ز سـدره منـتـهـی بـگـذشـتـه‌ام
صـد هـزاران سـاله زان ســو رفتــه‌ام
(۲/۱۷۸۸)
اقتباس از آیه «عِنْدَ سِدْرَهِ الْمُنْتَهى»، (و نزدیکی سدره منتهی)، (نجم، ۱۴). مولانا در این بیت نیز از عبارت قرآنی برای بیان مقصود خود استفاده می‌کند و از زبان چوپان به حضرت موسی می‌گوید من از مقام سدره المنتهى نیز گذشته‌ام و صدها هزار سال در آن جانب گام نهاده‌ام.

تـا بــه آخــر بـرکشـی مـاءٍ مَعـیـن
گــل بـرآرنــد اوّل از قـعـر زمـیــن

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.